در وقت چيدن گندم و جو، بعضى خوشهها به زمين مىافتد و مىريزد و مالك خود يا وكيل او به قدر مقدور، سعى و اهتمام در جمع و ضبط و اخذ آنها مىكنند و بعد از عجز از ما بقى اعراض و قطع نظر مىكنند. آيا برچيدن آنها جايز است يا نه؟ و بر فرض جواز، هر گاه كسى برچيند به قصد تملك و عين آن حاضر و باقى باشد مالك مىتواند از او بگيرد يا نه؟ و هر گاه بعضى از آن خوشهها كه بر زمين افتاده است بعد از اعراض مالك، دانه دانه شود و در خاك پنهان شود و شخصى آنها را حيازت كند و آب بدهد تا سبز شود و يا در زمستان به سبب آب باران سبز شود و شخصى به قصد تملك، متوجه آب دادن و حفاظت آن بشود و حاصلى از آن به عمل آيد، آن حاصل، مال اين شخص مىشود يا مال صاحب آن خوشهها و دانهها و مملوك بودن زمين از براى صاحب بذر يا مغصوب بودن آن در اين حكم تفاوت دارد يا نه؟ و هر گاه اشاره به مأخذ و دليل مسأله، بفرمايند بهتر است.

جواب:

چيدن خوشهها، در صورت مزبوره جايز است و هر گاه به قصد تملك چيند، اظهر اين است كه مال او مىشود و مالك از او نمىتواند بگيرد، هر چند عين آن باقى باشد و آن سبزى كه در آن زمين از آن دانهها به عمل مىآيد اظهر اين است كه مال آن كسى است كه حيازت مباح كرده و آب داده و به قصد تملك به عمل آورده. و اما هر گاه آن دانهها در زمستان به آب باران سبز شوند و ماليت به هم رساند. پس اگر بعد از آن نيز صاحب دانهها اعراض كند از آن سبز، باز هر كس حيازت كند و به عمل آورد مال اوست نه صاحب زمين، هر چند بر او لازم است اجرت زمين. در صورتى كه دانهها خود رو سبز شود. و ممكن است كه مال صاحب زمين باشد، هر چند مالك منفعت آن، باشد به مثل اجاره و غير آن و بنا بر اين احتمال، هر گاه عين آن زمين يا منفعت آن، مال صاحب بذر است مال اوست و اگر مال غير است از غير است، اين شخص، تصديع بىجا كشيده و اظهر احتمال اول است كه بعد