تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٣٥ - مطلب يكم

پاكيزه ها است ، آن بول مورد تنفر قرار مى گيرد . بنا بر اين مأمور اجرايى را نمى توان به بول تشبيه كرد ، زيرا - دو جانبه بودن بول يك امر قطعى است ، در صورتى كه تعليم و تربيت صحيح مى تواند مأمور اجراء را به عادلترين فرد و به رادمردترين انسانها تبديل نمايد . براى توضيح اين مسئلهء با اهميت مطالبى را به طور اختصار مطرح مى كنيم :
مطلب يكم - دو مورد ذيل را در نظر بگيريم :
١ - هيچ يك از قوانين و حقوق و الزامات جوامع بشر نمى تواند دل خواه همهء افراد در همهء حالات و شرايط باشد ، زيرا منشا اصلى همهء آنها تحقق بخشيدن به عدالت است و عدالت موجب به وجود آمدن دو قطب مثبت و منفى حق و تكليف مى باشد ، پس به طور ضرورى عدالت بيك طرف مورد علاقه و بطرف ديگر كه مكلف شده است ، مورد تمايل نيست .
آيا مى توان گفت قوانين و حقوق و الزامات مانند بول هستند كه بشر از روى ناچارى بايد آنها را بپذيرد ؟ بلى ، بيك معنى همهء آن وسايل كه براى تنظيم زندگانى فردى و اجتماعى افراد و جوامع به وجود آمده‌اند ، از ايده آلترين قانون گرفته تا يك پاسبان معمولى ، مى تواند دليل احتياج بشرى به آن وسايل در راه مقاصد زندگيش باشد ، ولى اين احتياج به تعليم و تربيت روابط اجتماعى دليل بر نقص و بىچارگى وجود او نيست ، بلكه تكامل و آماده شدن زمينه زندگى مطلوب او ، ضرورت وسايل مزبور را ايجاب مى كند ، ما با چشم خود مى بينيم كه اين وسايل بشريت را به اعتلاهاى فوق العاده‌اى نائل ساخته است كه حد اقلش زندگانى اجتماعى است با داشتن ميليونها خواسته ها و آگاهىهاى متضاد ، اگر چه از يك نظر هم مى توان از منحصر شدن نتايج آن همه وسايل عالى غالبا به زندگانى اجتماعى صورى ابراز تأسف نمود .