تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٨٣ - خواستن توانستن است

( كسى كه زراعت آخرت را بخواهد در زراعتش خواهيم افزود و هر كس كه كشت دنيا را بخواهد ، از دنيا باو خواهيم داد و در آخرت نصيبى ندارد ) .
آيات فوق نيز دلالت به همين قانون پيروى مراد از اراده مى كند ، و به قول مردم « خواستن توانستن است » را تأييد مى كند .
خواستن توانستن است هر كسى در زندگانى خود به طور اجمال آزمايش كرده است كه آن چه را كه با در نظر گرفتن گنجايش و آمادگى وجودى خود و با محاسبهء وسايل عينى خارجى و امكاناتى كه دارد واقعا اراده كرده است ، به مراد و مطلوب خويش نائل گشته است . اين كه گفتيم ، با در نظر گرفتن گنجايش و آمادگى وجود خود ، براى اين است كه اراده هاى عاميانه و غلط كه از بوته هاى امكان ناپذير مى رويد ، ارادهء واقعى و منطقى نيست مانند اين كه من هم اكنون بدون گنجايش و آمادگى و وجود امكانات اراده كنم كه رهسپار فضا گشته و گام به كرات كازارها بگذارم شما از تهران براى ديدن يك شاخه ى گل در پشت كوه دماوند چشم خود را خسته نمى كنيد ، چرا ؟ براى اين كه چشم عادى اگر چه تيز بينترين چشم باشد ، امكان ندارد از تهران در آن طرف دماوند شاخهء گلى را ببيند ، ولى وقتى كه اعصاب چشمى شما و فضا مساعد باشد ، حتى دو ساعت هم كه باشد وقت صرف مى كنيد و اراده مى كنيد كه ماه شب اول را پيدا كنيد و اگر واقعا شب اول ماه باشد و وسيلهء بينندهء شما و فضا بىمانع باشد حتما ماه را خواهيد ديد .
شما دست دراز نمى كنيد كه كوه البرز را با دستتان ببريد و آن را روى قله دماوند بگذاريد ، اما يك سال وقت صرف مى كنيد و دنبال كتاب مطلوبتان مى گرديد ، زيرا مى دانيد كه ممكن است آن را پيدا كنيد .
تا اينجا مسئله كاملًا روشن است . آن چه كه تاحدودى مشكل و براى اشخاص بىاراده قابل هضم نيست ، ايجاد خود امكانات براى عملى ساختن اراده است .
اگر ما بتوانيم عظمت توانايى انسانها را براى به دست آوردن امكانات و برداشتن