تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٩ - آيه

روايت
هنگامى كه روح آدمى رو بسقوط فكرى مى رود ، مغز او موضوعاتى را از ميان زبالهء وسوسه ها به عنوان موضوعات شايستهء انديشه بيرون مى كشد و خود را با آنها مشغول مى دارد .

( و شايد چيزى را نخواهيد و آن چيز براى شما خير باشد و شايد چيزى را بخواهيد و دوست بداريد و آن براى شما شر بوده باشد .
روايت « عن النَّبىّ صلى الله عليه و آله من طلب شيئا و جد وجد و من قرع بابا و لج و لج » . [١] ( از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله : كسى كه چيزى را بجويد و جديت كند آن را پيدا خواهد كرد و كسى كه درى را بكوبد و اصرار كند وارد آن خواهد گشت ) .


((٤٧٨٧)) آن كه روزى نيستش بخت و نجات ننگرد عقلش مگر در نادرات
هنگامى كه روح آدمى رو بسقوط فكرى مى رود ، مغز او موضوعاتى را از ميان زبالهء وسوسه ها به عنوان موضوعات شايستهء انديشه بيرون مى كشد و خود را با آنها مشغول مى دارد .
اين يكى از پديده هاى اسف انگيز مغز بشرى است كه جلال الدين با بيان روشن باز گو مى كند . چنان كه در ابيات فوق ديده مى شود ، خود جلال الدين مثالهاى جالبى را براى توضيح مسئله مى آورد ، ولى اصل مطلب و علت آن ، احتياج به شرح واضحترى دارد كه ما ذيلا به طور اختصار مطرح مى كنيم :
اصل عوامل دريافتهاى بشرى عبارتند از : حواس ظاهرى و طبيعى و نيروهاى درونى او ، مانند تعقل و هوش و انديشه و عوامل روشن بينىها و حدس و الهام . . . و پس از آنها وسايلى كه براى دقت بيشتر در مشاهدات و تماس با جريانات واقعى اشياء اختراع كرده است .
زمينه و انگيزهء اصلى جريانات همهء اين وسايل نشان دادن و فعاليت صحيح روى واقعيات است .

[١] پاورقى نثر و شرح مثنوى ، موسى نثر ج ١ ص ٢٩٧ . .