تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٠١ - آيه

روايت
توضيح
روايت « أ لا أخبر كم باهل الجنة : كل ضعيف متضعف لو اقسم على الله لابره و أ لا أخبركم باهل النار : كل عتل جواظ مستكبر » . [١] ( آيا خبر ندهم به شما [ وصف ] اهل بهشت را ؟ : اهل بهشت ضعيف و ضعيف نما هستند ، اگر به خدا سوگند بخورند بجاى مى آورند . آيا خبر ندهم به شما [ وصف ] اهل دوزخ را ؟ اهل دوزخ هر انسان خشن پر خور و متكبر و با نخوت است ) .
توضيح - ممكن است اين سؤال مطرح شود كه توصيف اهل بهشت به ضعيف و ناتوان ، دست و پاى مردم با ايمان را در اين زندگانى دنيا مى بندد و آنان را تسليم جباران طغيانگر جوامع مى سازد ؟ پاسخ اين سؤال اين است كه مقصود از ضعف و ناتوانى در روايت فوق ، از دست دادن موقعيت وجودى و تن به جور و ستم دادن نيست ، زيرا - اولًا آيات متعدد و روايات زيادى صريحا و به طور كنايه از ستمديده گى جلوگيرى مى كند و مظلوميت اختيارى را مانند بىدادگرى ممنوع و تقبيح مى نمايد .
و اين روايت نمى تواند در مقابل صراحت آيه‌اى كه مى گويد :
« إِنَّ اَلَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ اَلْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي اَلأَرْضِ قالُوا أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ الله واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَساءَتْ مَصِيراً » ٤ : ٩٧ . [٢] ( كسانى را كه فرشتگان در حال ستمگرى به خود در مى يابند ، مى گويند : شما در چه حال بوديد ؟ مى گويند : ما در روى زمين ناتوان و بىنوايان بوديم . فرشتگان مى گويند : مگر زمين خدا پهناور نبود كه در آن مهاجرت كنيد منزلگه

[١] مسلم و بخارى از حارثه بنت وهب به نقل از شرح انقروى ، ج ٣ ص ٣٩٥ نهايه ، ابن اثير ج ١ ص ١٨٨ در توصيف اهل دوزخ . .
[٢] سوره النساء ، آيهء ٩٧ . .