تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥
باشى، و او را فراموش نكنى، و در برابر نعمتهاى او شكرگذار باشى و كفران نعمت او ننمائى». «١»
بديهى است انجام اين دستور، همانند همه دستورات الهى بستگى به ميزان توانائى انسان دارد، بنابراين آيه فوق با آيه ١٦ سوره «تغابن» كه مىگويد: فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ: «تا آنجا كه توانائى داريد پرهيزگارى پيشه كنيد» هيچگونه منافاتى ندارد و گفتگو درباره تضاد اين دو آيه و نسخ يكى به وسيله ديگرى، به كلى بىاساس است.
البته آيه دوم در حقيقت بيان قيد و به اصطلاح تخصيص در آيه اول است و آن را مقيد به مقدار توانائى انسان مىكند.
و از آنجا كه ظاهراً در ميان قدما گاهى كلمه «نسخ» بر «تخصيص» اطلاق مىشده، ممكن است منظور كسانى كه آيه دوم را ناسخ آيه اول دانستهاند همان «تخصيص» بوده باشد.
به هر حال، در پايان آيه به طايفه «اوس» و «خزرج» و همه مسلمانان جهان هشدار مىدهد كه به هوش باشند، تنها اسلام آوردن كافى نيست، مهم آن است كه ايمان و اسلام خود را تا واپسين ساعات عمر، حفظ كنند، و با روشن ساختن آتشهاى خاموش شده كينههاى دوران جاهلى، و پيروى از تعصبهاى نابخردانه، ايمان و اعمال پاك خود را بر باد ندهند، تا عاقبت و پايان كار آنها به بدبختى نگرايد، لذا با تأكيد مىفرمايد: «مراقب باشيد كه جز با ايمان و اسلام از دنيا بيرون نرويد» «وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ».
***