تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٤
اللَّهَ شَيْئاً».
بلكه خودشان در اين راه زيان مىبينند، اصولًا نفع و ضرر، و سود و زيان براى موجوداتى است كه وجودشان از خودشان نيست، اما خداوند ازلى و ابدى كه از هر جهت بى نياز است و وجودش نا محدود، كفر و ايمان مردم و كوششها و تلاشهاى آنها در اين راه چه اثرى براى خداوند مىتواند داشته باشد؟ آنها هستند كه در پناه ايمان، تكامل مىيابند و به خاطر كفر، تنزل و سقوط مىكنند.
به علاوه خلافكارىهاى آنها فراموش نخواهد شد و به نتيجه اعمال خود خواهند رسيد.
و اگر مىبينى آنها به اراده خود راه كفر را در پيش مىگيرند «خدا مىخواهد (آنها را در اين راه، آزاد بگذارد و چنان به سرعت راه كفر را بپويند) كه كمترين بهرهاى در آخرت نداشته باشند، بلكه عذاب عظيم در انتظار آنها باشد» «يُريدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظّاً فِي الآخِرَةِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظيمٌ».
در حقيقت آيه مىگويد: اگر آنها در راه كفر بر يكديگر پيشى ميگيرند، نه به خاطر اين است كه خدا نمىتواند جلو آنها را بگيرد، بلكه خدا آزادى عمل به آنها داده تا هر چه مىتوانند انجام دهند و نتيجهاش محروميت كامل آنها از مواهب جهان ديگر است، بنابراين، آيه نه تنها دلالت بر جبر ندارد، بلكه يكى از دلائل آزادى اراده است.
***
و در آيه بعد، مطلب را به طور وسيعتر، عنوان كرده، مىفرمايد: نه تنها افرادى كه به سرعت در راه كفر، پيش مىروند چنين هستند، «بلكه تمام كسانى كه به نوعى راه كفر را پيش گرفتهاند و ايمان را داده و در مقابل آن، كفر خريدارى نمودهاند، هرگز به خدا زيان نمىرسانند» و زيان آن، دامنگير خودشان مىشود