نكته:
توضيح لازم
يكى از ياران امام صادق عليه السلام نقل مى‌كند: روزى امام ششم عليه السلام فرمود: «هر كس ظلمى به كسى كند خداوند فردى را مسلط مى‌كند كه نسبت به او و بر فرزندان او همان ظلم و ستم را انجام دهد».
من در دل، با خود گفتم عجبا پدر ظالم است، ولى فرزند بايد نتيجه ظلم او را ببيند!
قبل از اين كه من سخن خود را بيان كنم، امام عليه السلام فرمودند: «قرآن مى‌گويد: وَ لْيَخْشَ الَّذينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَيْهِمْ». «١»

همان سؤال كه براى راوى حديث پيدا شده، براى بسيارى پيدا مى‌شود كه چگونه خداوند مجازات عمل كسى را بر ديگرى روا مى‌دارد، و اصولًا كودكان شخص ستمگر چه گناهى كرده‌اند كه گرفتار ستم شوند؟!
پاسخ اين سؤال را از توضيحى كه در بالا بيان كرديم مى‌توان دريافت، و آن اين كه: كارهائى كه افراد در اجتماع مرتكب مى‌شوند، تدريجاً شكل يك سنت به خود مى‌گيرد، و به نسل‌هاى آينده منتقل مى‌شود.
بنابراين، آنها كه اساس ظلم و ستم بر ايتام را در اجتماع مى‌گذارند، بالاخره، روزى اين بدعت غلط، دامان فرزندان خود آنها را نيز خواهد گرفت، و در حقيقت اين موضوع يكى از آثار وضعى و تكوينى اعمال آنها است و اگر به خداوند نسبت داده مى‌شود، به خاطر آن است كه تمام آثار تكوينى و خواص علت و معلول به او منسوب است، و به هيچ وجه ظلم و ستمى از ناحيه خداوند