تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٨٩
وسائل جهان طبيعت را به خواست خدا در ذيل آيه ٢ سوره «طلاق»: «وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً» خواهيد خواند.
در پايان آيه دستور مىدهد كه افراد با ايمان بايد تنها بر خدا تكيه كنند؛ «زيرا خداوند متوكلان را دوست دارد» «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلينَ».
در ضمن از اين آيه استفاده مىشود: توكل بايد حتماً بعد از مشورت و استفاده از همه امكاناتى كه انسان در اختيار دارد قرار گيرد.
***
در آخرين آيه اين قسمت، كه مكمل آيه گذشته است، نكته توكل بر خداوند بيان شده است و آن اين كه: قدرت او بالاترين قدرتهاست، به حمايت هر كس اقدام كند هيچ كس نمىتواند بر او پيروز گردد. همان طور كه اگر حمايت خود را از كسى برگيرد هيچ كس قادر به حمايت او نيست، كسى كه اين چنين همه پيروزىها از او سرچشمه مىگيرد، بايد به او تكيه كرد، و از او كمك خواست، مىفرمايد: «اگر خداوند شما را يارى كند، هيچ كس بر شما پيروز نخواهد شد، و اگر دست از يارى شما بردارد، كيست كه بعد از او شما را يارى كند»؟ «إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلا غالِبَ لَكُمْ وَ إِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ».
اين آيه افراد با ايمان را ترغيب مىكند، كه علاوه بر تهيه همه گونه وسائل ظاهرى باز به قدرت شكستناپذير خدا تكيه كنند.
و در حقيقت روى سخن در آيه پيش، به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بود، و به او دستور مىداد. و اما در اين آيه روى سخن به همه مؤمنان است. و به آنها مىگويد:
همانند پيامبر، بايد بر ذات پاك خدا تكيه كنند، و لذا در پايان آيه مىخوانيم:
«مؤمنان بايد تنها بر ذات خداوند، توكل كنند» «وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ».
ناگفته پيداست حمايت خداوند، يا ترك حمايت او نسبت به مؤمنان