بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٤٨ - توضيحى درباره حكم ساختن مجسمه

امّا برخى فقهاى متقدّم اماميّه مانند شيخ طوسى در تفسير «التبيان»[١] و طبرسى در «مجمع البيان»[٢] قائل به كراهت شده و حرمت را اختصاص به بت‌سازى داده‌اند. از معاصران نيز برخى از فقها نيز همين گونه فتوا داده‌اند.[٣] منشأ اين اختلاف فتوا، اختلاف برداشت در موقّت بودن حكم حرمت مجسمه سازى و صورتگرى است كه در احاديث متعدّد از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و ائمّه اهل بيت عليهم السلام رسيده است. گروه اوّل از فقها آن حكم را يك تكليف ثابت دانسته‌اند؛ امّا گروه دوم آن را حكم موقّت و مختص به شرايط صدر اسلام دانسته‌اند كه هنوز رسوبات بت‌پرستى در ذهن مسلمانان وجود داشته و احياناً با نقّاشى و مجسمه سازى، معبودهاى مشركان و تكريم و احترام و تقديس آنان، و جلوه‌هاى شرك و بت‌پرستى گاه و بى گاه بروز مى‌كرده است.

يكى از فقهاى معاصر مى‌گويد:

ظاهر گروهى از احاديث آن است كه تحريم مجسّمه‌سازى و نقّاشى صُوَر انسان وحيوان به خاطر مبارزه با ترويج بت‌پرستى آن زمان بوده است. شدّت لحن اين روايات در توبيخ صورتگرى و تعيين عذاب‌هاى شديد براى نقّاشان و مجسّمه‌سازان، شاهدى است بر اينكه مقصود، صورتگرى عادى نيست، مانند:

«أشدّ الناس عذاباً يوم القيامة رجل قتل نبيّاً أو قتله نبيّ ورجل يضلّ الناس بغير علم ومصوّر التماثيل؛

شديدترين عذاب روز قيامت، براى كسى است كه پيامبرى را به قتل برساند، يا پيامبرى او را مستحق قتل بداند و او را بكشد و كسى كه مردم را به خاطر جهل و ناآگاهى گمراه سازد، و نيز كسى كه مجسّمه‌سازى كند».[٤]

[١]. التبيان فى تفسير القرآن: ج ١ ص ٢٣٦.

[٢]. مجمع البيان: ج ١ ص ٢١٢ ذيل آيه ٥١ سوره بقره.

[٣]. أنوار الفقاهة( المكاسب المحرّمة): ص ١١٣.

[٤]. مستدرك الوسائل: ج ١٣ ص ٢١٠ ح ٤ باب ٧٥( أبواب ما يكتسب به).