بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٨ - ٢ كيفرهاى تكوينى دنيوى

انواع كيفرها

براى پاسخ به اين پرسش‌ها، شناخت انواع كيفرها و ماهيت دوزخ، ضرورى است.

به طور كلّى، كيفر كارهاى ناشايست را به سه دسته مى‌توان تقسيم كرد:

١. كيفرهاى قانونى (قراردادى)

خاستگاه اين نوع از كيفرها، قوانين و مقرّراتى است كه به وسيله قانون‌گذار با هدف ايجاد نظم، پيشگيرى از جرم، تربيت مجرم و حمايت از ستم ديده، وضع گرديده است.

بديهى است كه در اين نوع كيفرها براى رعايت عدالت، تناسب ميان جرم و جزا، ضرورى است.

٢. كيفرهاى تكوينى دنيوى‌

خاستگاه اين نوع از كيفرها، قانون و مقرّرات نيست تا گفته شود: بايد عدل و تناسب جرم و مجازات رعايت شود؛ بلكه اين نوع از كيفرها اثر طبيعى و ذاتى جرم و جنايت است.

اثر طبيعى خوردن سم، مرگ است. نمى‌توان گفت كه «بين اين جرم- كه در مدّت زمان بسيار كوتاه انجام مى‌گيرد- و محروم شدن هميشگى از نعمت زندگى، چه تناسبى وجود دارد؟!»؛ زيرا رابطه جرم و كيفر، قراردادى نيست. در احاديث اسلامى، به اين گونه كيفرها- كه «مكافات عمل» يا اثر «وضعى گناه» نيز ناميده مى‌شوند- مكرّر اشاره شده است.[١]

[١]. ر. ك: ميزان الحكمة: ج ١٠ ص ١٦٦( كما تدين تدان).