بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث

بخش دوم دوزخ

حكمت خلقت دوزخ

انواع كيفرها

1 كيفرهاى قانونى(قراردادى)

2 كيفرهاى تكوينى دنيوى

3 كيفرهاى تكوينى اخروى

يك رابطه كشت و درو

دو رابطه ظاهر و باطن يا تجسم اعمال

الف - پيش فرستادن و پس گرفتن عمل

ب - حاضر يافتن عمل

ج - ديدن عمل

د - جزا، چيزى جز عمل نيست

ه - همراهى هميشگى عمل

فصل يكم نام هاى دوزخ

1/ 1 آتش

1/ 2 جهنم

1/ 3 جحيم(آتش فروخته)

1/ 4 سعير(آتش پرشراره)

1/ 5 حطمه(آتش متلاشى كننده)

1/ 6 سقر

1/ 7 لظى(آتش زبانه كش)

1/ 8 هاويه(سياه چال)

1/ 9 اثام(كيفرگاه)

1/ 10 سجين(زندان ابدى)

توضيحى در باره نام هاى دوزخ

واژه شناسى«جهنم»

واژه«جهنم» در قرآن و حديث

واژه شناسى«جحيم»

واژه«جحيم» در قرآن و حديث

واژه شناسى«نار»

واژه«نار» در قرآن و حديث

واژه شناسى«سقر»

واژه«سقر» در قرآن و حديث

واژه شناسى«سعير»

واژه«سعير» در قرآن و حديث

واژه شناسى«حطمه»

واژه«حطمه» در قرآن و حديث

7 هاويه

واژه شناسى«هاويه»

واژه«هاويه» در قرآن و حديث

واژه شناسى«لظى»

واژه«لظى» در قرآن و حديث

واژه شناسى«اثام»

واژه«اثام» در قرآن و حديث

10 سجين

واژه شناسى«سجين»

واژه«سجين» در قرآن و حديث

چند نظريه در باره نام هاى دوزخ

1 اشاره به ويژگى هاى دوزخ

2 اشاره به طبقات دوزخ

3 اشاره به درهاى دوزخ

4 اشاره به مكان هاى خاصى در دوزخ

فصل دوم آفرينش آتش جهنم

2/ 1 حكمت آفرينش جهنم

2/ 2 جهنم، هم اكنون آفريده شده است

2/ 3 روز آفرينش جهنم

فصل سوم هشدار در باره جهنم

3/ 1 هشدار خدا

3/ 2 هشدار پيامبر(ص)

3/ 3 هشدار امام على(ع)

فصل چهارم تشويق به ياد كردن از جهنم و پناه بردن از آن به خدا

4/ 1 ياد جهنم

4/ 2 پناه جستن به خدا از آتش

4/ 3 فريادخواهى از آتش

فصل پنجم ويژگى هاى جهنم

5/ 1 درهاى جهنم و طبقه هاى آن

5/ 2 سوخت جهنم

5/ 3 گرماى جهنم

5/ 4 سياهى جهنم

5/ 5 سراپرده جهنم

5/ 6 باد سوزان جهنم

5/ 7 گرزهاى جهنم

5/ 8 زنجيرهاى جهنم

5/ 9 مارهاى جهنم

5/ 10 سگ هاى جهنم

5/ 11 زبانه جهنم

5/ 12 شراره جهنم

5/ 13 درختان جهنم

5/ 14 سايه هاى جهنم

5/ 15 قعر جهنم

5/ 16 بوى جهنم

5/ 17 آمدن جهنم

5/ 18 آگاهى جهنم

5/ 19 سخن گفتن جهنم

5/ 20 خروش جهنم

5/ 21 تسبيح جهنم

فصل ششم دردهاى روحى در آتش

6/ 1 خوارى بسيار

6/ 2 تحقير بسيار

6/ 3 اندوه پايدار

6/ 4 افسوس بسيار

6/ 5 آتش جدايى

فصل هفتم ويژگى هاى اهل آتش

7/ 1 زشتى چهره

7/ 2 سياهى چهره

7/ 3 پوست انداختن

7/ 4 كورى و گنگى و كرى

فصل هشتم زندگى اهل آتش

8/ 1 پوشاك آنان

8/ 2 خوراك آنان

8/ 3 نوشيدنى آنان

8/ 4 جايگاه آنان

8/ 5 هم بند آنان

8/ 6 زندگى آنان

فصل نهم احوال دوزخيان

9/ 1 احتجاج خدا بر دوزخيان

9/ 2 احتجاج نگهبانان جهنم بر دوزخيان

9/ 3 گواهى عضوهاى بدن اهل آتش بر ضد آنها

9/ 4 گفتگوى بهشتيان و دوزخيان

9/ 5 سرزنش ياران اعراف، ياران آتش را

9/ 6 درخواست تخفيف

9/ 7 درخواست شفيع و دوست

9/ 8 درخواست آب و غذا

9/ 9 ستيزه گرى شديد

9/ 10 تنگناى خوارى

9/ 11 آرزوى بازگشت به دنيا

9/ 12 گريه بسيار

9/ 13 آرزوى ناآگاهى از رسيدگى به كارهايشان

9/ 14 آرزوى رهايى، هر چند به قيمت فدا شدن آنچه در روى زمين است و عزيزترين كسان

9/ 15 آرزوى مرگ

فصل دهم آنچه به دخول دوزخ مى انجامد

10/ 1 غفلت

10/ 2 تكبر

10/ 3 كفر

10/ 4 شرك

10/ 5 برگشت از دين

10/ 6 نفاق

10/ 7 ستم

10/ 8 گرايش به ستمگر

10/ 9 بدگويى نزد ستمگر

10/ 10 تجاوز

10/ 11 هرزگى

10/ 12 زياده روى

10/ 13 دوستى كردن با دشمنان خدا

10/ 14 مخالفت با قرآن

10/ 15 فساد در روى زمين

10/ 16 بدعت نهادن در دين

10/ 17 مخالفت با اهل بيت

10/ 18 كينه توزى با اهل بيت

10/ 19 ستم به اهل بيت

10/ 20 شكستن بيعت با امام

10/ 21 جنگيدن با امام على 7

10/ 22 بندگى طاغوت

10/ 23 نافرمانى از خدا و پيامبر 9

10/ 24 بسيارى گناهان

10/ 25 شهادت دروغ

10/ 26 كشتن مؤمن

10/ 27 جلوگيرى از حق مسلمان

10/ 28 كجروى

10/ 29 تيره بختى

10/ 30 سنگ دلى

10/ 31 مال اندوزى

10/ 32 برگزيدن دنيا بر آخرت

10/ 33 خوردن مال يتيم

10/ 34 خوردن مال حرام

10/ 35 خوردن ربا

10/ 36 گريختن از ميدان جهاد

10/ 37 ترك نماز

10/ 38 هوسرانى

10/ 39 پنهان داشتن دانش سودمند

10/ 40 فتوا دادن بدون آگاهى

10/ 41 تهمت زدن به زنان پاك دامن

10/ 42 كوتاهى و سهل انگارى در كار خدا

10/ 43 دروغ گفتن

10/ 44 ريا

10/ 45 بداخلاقى

10/ 46 بخل

10/ 47 تحصيل دانش براى دنيا

10/ 48 نا سپاسى

10/ 49 خشم

10/ 50 آز

10/ 51 سرزنش

10/ 52 ميخوارگى

10/ 53 دزدى

10/ 54 نوشتن در نافرمانى خدا

10/ 55 دغلكارى

10/ 56 فريبكارى(غش)

10/ 57 خيانت

10/ 58 آزار رساندن

10/ 59 سخن چينى

10/ 60 غيبت

10/ 61 بهتان

10/ 62 ناسزاگويى

10/ 63 سرزنش مؤمن

10/ 64 خوددارى از تأمين نياز مؤمن

10/ 65 آرايش زن براى مرد بيگانه

10/ 66 دنبال عيب مردم بودن

10/ 67 سوگند ناروا

10/ 68 قطع رابطه با خويشاوندان

10/ 69 قهر با برادران

10/ 70 مهار نكردن زبان

10/ 71 گوش دادن به غنا

10/ 72 درخواست بدون نياز

10/ 73 عمل نكردن به دانش

10/ 74 و اين كارها

فصل يازدهم موانع رفتن به دوزخ

11/ 1 ايمان

11/ 2 ولايت اهل بيت عليهم السلام

11/ 3 پرهيزگارى

11/ 4 توبه و آمرزش خواهى

11/ 5 ياد خدا

11/ 6 ترس از خدا

11/ 7 گريستن براى خدا

11/ 8 محبت خدا

11/ 9 فرمانبرى از خدا

11/ 10 ياد قيامت

11/ 11 پارسايى در دنيا

11/ 12 خوش خويى

11/ 13 فرو خوردن خشم

11/ 14 دفاع از آبروى مؤمن

11/ 15 بخشندگى

11/ 16 نماز

11/ 17 روزه

11/ 18 زكات دادن

11/ 19 انفاق كردن

11/ 20 حج گزاردن

11/ 21 جهاد كردن

11/ 22 آباد كردن معاد

11/ 23 آموختن دانش

11/ 24 نگارش كتاب

11/ 25 حفظ و قرائت قرآن و عمل كردن به آن

11/ 26 حفظ چهل حديث

11/ 27 صلوات فرستادن بر پيامبر و خاندان او عليهم السلام

11/ 28 زيارت قبور اهل بيت عليهم السلام

11/ 29 تحمل آزار در راه اهل بيت عليهم السلام

11/ 30 گريستن بر مصائب اهل بيت عليهم السلام

11/ 31 احياى شب قدر

11/ 32 طول دادن قنوت و سجده

11/ 33 غمخوارى براى خانواده

11/ 34 خوردن از دست رنج

11/ 35 خدمت به شوهر

11/ 36 نيكى به پدر و مادر

11/ 37 نيكى با برادران دينى

11/ 38 انصاف داشتن با مردم

11/ 39 مواسات و همدردى با برابر مؤمن

11/ 40 هموار ساختن راه مكه

11/ 41 نيكى كردن

11/ 42 گراميداشت ميهمان

11/ 43 كمك به ناتوان

11/ 44 يارى دادن ستم ديده فريادخواه

11/ 45 بر آوردن نياز نابينا

11/ 46 گذشت، هنگام توانايى بر انتقام

11/ 47 پرداخت طلب طلبكاران

11/ 48 پذيرش تقاضاى مسلمان براى فسخ معامله

11/ 49 ديگر موارد

فصل دوازدهم نظام دوزخ

12/ 1 ورود به دوزخ و خروج از آن

12/ 2 چگونگى روانه ساختن بزهكاران به سوى دوزخ

12/ 3 چگونگى برخورد دوزخبانان با گنهكاران

12/ 4 نخستين كسى كه وارد آتش مى شود

12/ 5 آنان كه سخت ترين عذاب را دارند

توضيحى درباره حكم ساختن مجسمه

12/ 6 كسانى كه دو چندان عذاب مى شوند

12/ 7 كسانى كه عذابشان تخفيف مى يابد

12/ 8 آنان كه دوزخيان، از دستشان آزار مى كشند!

12/ 9 كم عذاب ترين مردم

12/ 10 طبقات آتش

12/ 11 كسانى كه در آتش، جاويدان اند

12/ 12 كسانى كه از آتش خارج مى شوند

12/ 13 آخرين كسى كه از آتش خارج مى شود

فصل سيزدهم گروهى از نويددادگان به آتش

13/ 1 شيطان و پيروانش

13/ 2 قابيل

13/ 3 فرعونيان

13/ 4 همسران نوح و لوط

13/ 5 ابو لهب و همسرش

13/ 6 ابو جهل

13/ 7 ابى بن خلف

13/ 8 امية بن خلف

13/ 9 عتبة بن ربيعه

13/ 10 وليد بن مغيره

13/ 11 عاص بن وائل بن هشام

13/ 12 جد بن قيس

13/ 13 عبد الله بن ابى

13/ 14 وليد بن عقبه

13/ 15 طعمة بن ابيرق

13/ 16 عمرو بن عاص

13/ 17 معاوية بن حديج

13/ 18 قاتل امير مؤمنان(ع)

13/ 19 قاتل امام حسين(ع)

13/ 20 ابو الخطاب

بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٣ - ٢ اشاره به طبقات دوزخ

افروخته است،[١] يا «لظى» ناميده مى‌شود؛ چون زبانه مى‌كشد،[٢] يا «سقر» ناميده مى‌شود؛ چون چهره را دگرگون مى‌نمايد،[٣] يا «حطمه» ناميده مى‌شود؛ چون همه چيز را در هم مى‌شكند و در عمق جان نفوذ مى‌كند،[٤] يا «هاويه» ناميده مى‌شود؛ چون تبهكاران در عمق آن سقوط مى‌نمايند[٥] و يا ....

٢. اشاره به طبقات دوزخ‌

نظريّه ديگر، اين است كه شمارى از نام‌هاى ياد شده، به طبقات دوزخ اشاره دارند،[٦] چنان كه در حديثى از امام على عليه السلام آمده است:

إنَّ جَهَنَّمَ لَها سَبَعَةُ أَبوابٍ أَطباقٍ بَعضُها فَوقَ بَعضٍ- و وَضَعَ إحدى‌ يَدَيهِ عَلى الاخرى‌، فَقالَ: هَكَذا- و إنَّ اللَّهَ وَضَعَ الجِنانَ عَلى العَرضِ، و وَضَعَ النِّيرانَ بَعضَها فَوقَ بَعضٍ، فأَسفَلُها جَهَنَّمُ، و فَوقُها لَظى‌، و فَوقُها الحُطَمَةُ، و فَوقُها سَقَرُ، و فَوقُها الجَحِيمُ، و فَوقُها السَّعِيرُ، و فَوقُها الهاوِيَةُ.[٧]

- آن حضرت دستانش را بر روى هم گذاشت و فرمود: اين گونه- خداوند باغ‌هاى بهشت را در كنار هم قرار داد، ولى عذاب‌هاى آتش را بر روى هم.

[١]. ر. ك: مفردات الفاظ القرآن: ص ٨٨ و الميزان فى تفسير القرآن: ج ٥ ص ٢٣٨ و رسائل الشريف المرتضى: ج ٤ ص ١٣٤ و معجم لغة الفقهاء: ص ١٦٠ و تفسير البيضاوى: ج ٥ ص ١٩.

[٢]. ر. ك: شرح اصول الكافى: ج ٢ ص ١٦٦ و الصحاح: ج ٦ ص ٢٤٨٢ و تفسير الفخر الرازى: ج ٣١ ص ٢٠٣ و العين: ج ٨ ص ١٦٩.

[٣]. ر. ك: التبيان فى تفسير القرآن: ج ١٠ ص ١٨٠ و ١٨٦ و الأمثل فى كتاب اللَّه المنزل: ج ١٧ ص ٣٤٥ ومفردات ألفاظ القرآن: ص ٢٣٥.

[٤]. ر. ك: فتح البارى: ج ٨ ص ٥٦١ و تفسير الطبرى: ج ٥ الجزء ٣٠ ص ٢٩٤ و تفسير الرازى: ج ٣٢ ص ٩٤ و الصحاح: ج ٥ ص ١٩٠١ و مجمع البيان: ج ٨ ص ٣٩٢.

[٥]. ر. ك: تفسير الطبرى: ج ١٥ الجزء ٣٠ ص ٢٨٢ و تفسير السمرقندى: ج ٣٠ ص ٥٨٦ و الصحاح: ج ٦ ص ٢٥٣٩ و معجم مقاييس اللغة: ج ٦ ص ١٥.

[٦]. ر. ك: مجمع البيان: ج ١٠ ص ١٨١.

[٧]. مجمع البيان: ج ٦ ص ٥١٩، بحار الأنوار: ج ٨ ص ٢٤٥.