٣٨٣. الجمل‌- به نقل از حارث بن سريع-: [پس از جنگ جمل‌] هنگامى كه امير مؤمنان عليه السلام بر بصريان چيره شد و آنچه را سپاهيان به دست آورده بودند، تقسيم كرد، در ميان آنان به خطابه ايستاد و پس از حمد و ثناى الهى و درود فرستادن بر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، فرمود: «اى مردم! خداوند توانا و بزرگ، نسبت به فرمان‌بردارانش مِهرى بى‌كران و آمرزشى پاينده دارد، و خشم و كيفرش را براى نافرمانانش رقم زده است.

اى بصريان! اى مردمِ شهرِ واژگون شده‌[١] و اى سپاهيانِ زن (عايشه)، و اى پيروان حيوانِ (جَمَل) بى‌زبان كه بانگ بر آورْد و شما در پى‌اش روان گشتيد و چون پى شد، در هم شكستيد! انديشه‌هايتان خام است‌[٢] و پيمانتان سست، و دينتان نفاق، و خود مردمانى سركش و نافرمانيد.

اى بصريان! شما بدترينِ خلق خدا هستيد. سرزمينتان به آب، نزديك و از آسمان به دور است. خردهايتان سبك، و انديشه‌هايتان سست است. شمشيرهايتان را بر كشيديد، خون‌هايتان را ريختيد و با پيشوايتان ناسازگارى در پيش گرفتيد. پس شما طعمه خورنده‌ايد و شكارِ پيروز شونده. آتش برايتان اندوخته شده، و ننگ برايتان نازش است.

اى بصريان! شما بيعت خويش را با من، شكستيد و دشمنان مرا بر ضدّ من يارى داديد.

پس اينك چه گمان مى‌كنيد، اى بصريان؟!».

٣٨٤. إثبات الوصيّة- در باره سخنان امام حسن عليه السلام پس از آن كه مردى از قبيله كنده با چهارهزار نفر را به جنگ معاويه فرستاد، پس آن مرد حيله ورزيد و به معاويه پيوست. سپس مردى از قبيله مراد را نيز با چهار هزار نفر فرستاد و او هم به معاويه ملحق شد-: امام حسن عليه السلام ايستاد و خطبه‌اى خواند و پس از حمد و ثناى الهى فرمود: «شما خود مى‌دانيد كه به هيچ پيمانى وفا نمى‌كنيد و به هيچ قرارى كه شما بگذاريد، اطمينانى نيست. مرادى و پيش از او كندى را بر گزيديد؛ ولى پيمان شكستند و خيانت كردند».

عدّه‌اى برخاستند و گفتند: اگر آن دو، خيانت كردند، ما وفاداريم و خيانت نمى‌كنيم.

امام عليه السلام به آنان فرمود: «هرگز، و ليكن من حجّت را بر شما تمام مى‌كنم، با آن كه مى‌دانم چه انديشه بدى در سر مى‌پرورانيد و در دل نهان مى‌داريد. وعده من با شما، اردوگاهم در نُخَيله».

[١]. مؤتفكه: شهرى كه خداوند، آن را به سبب غرق شدن مردمش در گناه، بر سر آنان آوار كرده باشد؛ زمينِ‌سوخته از خشكى و قحطى. مؤتفكات: شهرهايى كه خداوند، آنها را ويران و بر سر مردمش خراب كرد، مانند سدوم و عموره. در حديث آمده كه بصره نيز يكى از مؤتفكات بوده است.

[٢]. در الاحتجاج، الغارات و ...، به صورت:« أخلاقكم دقاق» آمده است؛ يعنى خلق و خويتان پست و تباه‌است.