مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٤٨ - ١٤ - مناظره با حاج محمد كريم خان كرمانى

استدلال، باز حكمت و عرفان را دو علم نمى‌كند. واضح است كه اين رأى خلاف نظر مشهور است. به هر حال اين رساله ضعيف‌ترين رساله اين مجموعه از حيث انتساب به آقا على و به لحاظ سطح مطالب و احتمالا تقرير يكى از شاگردان وى است كه نام وى بر ما مجهول است.

١٤- مناظره با حاج محمد كريم خان كرمانى‌

حاج محمد كريمخان قاجار كرمانى (م ١٢٨٨ ق) از بزرگان شيخيه پس از سيد كاظم رشتى در جميع فنون عقليه و نقليه دعوى استادى داشت. در جمادى الاولى ١٢٧٥ ه. ق در حضور جمعى از بزرگان از علما و شاهزادگان در تهران مناظره‌اى علمى بين وى و آقا على انجام شد. خلاصه بخشى از اين مناظره توسط يكى از حاضرين به زبان فارسى ثبت شده كه شامل پنج قسمت است:

١- آيا اراده عين ذات است يا خارج از ذات؟

٢- آيا صورت مقدم است بر ماده يا ماده بر صورت؟

٣- در لازم و ملزوم يك جعل بيشتر نيست.

٤- نحوه صدق قضيه لابتّيه از قبيل شريك البارى ممتنع.

٥- معناى قاعده بسيط الحقيقه كل الاشياء.

اين مناظره بخشى از رساله مناظرات اركان دولت با جناب حاج محمد كريمخان كرمانى است. از اين رساله دو نسخه در دست است:

١- نسخه چاپ سنگى، شماره ٧٥٦٣ كتابخانه مركزى دانشگاه تهران، تاريخ تحرير ٢٨ شعبان ١٢٧٦. ما از اين نسخه با رمز (س) ياد كرده‌ايم.

٢- نسخه خطى شماره ٣٣٢٥ (ميكرو فيلم شماره ٦٠٩٩) كتابخانه مركزى دانشگاه تهران تحت عنوان مناظرات علما با محمد كريمخان قاجار، تاريخ كتابت ١٢٨١، ما با رمز (خ) از اين نسخه ياد كرده‌ايم. [١]

لازم به ذكر است كه تنكابنى در قصص العلماء بخش اول مناظره حاج محمد

[١]. با سپاس از آقايان سهلعلى مددى و سيد ابراهيم اشك شيرين كه در شناسايى نسخ و تصحيح متن مناظره ياريم كردند.