آنچنانكه ميرزاى آشتيانى نيز به فراگيرى شرح الهداية الاثيرية ملاصدرا نزد وى اشتغال داشته است [١]، آقا على كه در كنار تدريس معقول به تدريس فقه استدلالى نيز اشتغال داشته در تعليقات الشواهد الربوبية در دو مورد به آراى اصولى خود اشاره كرده است، يكى در تعليقه شماره ١٠ «و من هنا ظهر ما اخترناه من جواز اجتماع الامر و النهى» و ديگرى در حاشيه تعليقه شماره ٢٠ «و من هنا يظهر بطلان مذهب صاحب المعالم قدس سره فى المشترك اذا اخذ قيد الوحدة و جعله بشرط شى‌ء ...» به هر حال تنها اثر بجامانده از آقا على در منقول تعليقه بر رساله فوق الذكر ميرزا حسن آشتيانى است. آقا على مضامين اين رساله را خدمت ميرزاى آشتيانى تلمذ كرده است. در نخستين تعليقه «هكذا سمعت منه دام ظله» به چشم مى‌خورد. اين تعليقات ٩٦ مورد و اكثر آنها مختصرند. نسخه اصلى اين تعليقات به خط آقا على نزد نوه ايشان است. [٢] واضح است كه تبحر ويژه آقا على در فقه و اصول نيست، اما تأمل در همين تعليقات مختصر نشان مى‌دهد كه در اين وادى نيز مطلع است. از آنجا كه «رسالة القواعد الفقهية» ميرزا حسن آشتيانى تاكنون منتشر نشده است، متن آنرا در صدر و تعليقات آقا على را در ذيل درج كرديم.

١١- تقريرات المبدء و المعاد

المبدء و المعاد از نخستين نگارشهاى فلسفى صدر المتألهين شيرازى است. حكيم مؤسس اين كتاب را در حوزه علميه تهران تدريس كرده است. تقرير اين دروس در ضمن «قوله كذا» گاهى به عربى و زمانى به فارسى توسط يكى از شاگردان وى به رشته تحرير در آمده است. نگارش عربى مقرر متوسط و نگارش فارسى وى ضعيف است. خط نسخه بد و گاهى ناخواناست. اين تقريرات توسط مقرر بازبينى شده و در موارد متعددى حواشى به آن نوشته شده يا افتادگى‌هاى متن در حاشيه جبران شده است. در برخى موارد احساس مى‌شود كه محتواى فلسفى مطلب درست تلقى يا گزارش نشده است. به هر حال تقريرات المبدء و المعاد نيازمند ويرايش ادبى و از آن مهمتر محتاج ويرايش علمى است. اما رعايت امانت چنين‌

[١]. سيد جلال الدين آشتيانى، مقدمه الشواهد الربوبية.

[٢]. از آقاى سيد ابراهيم اشك شيرين كه عكس اين نسخه را در اختيارم گذاشتند صميمانه سپاسگزارم.