كتاب بنام اثولوجيا توسط ابن ناعمه حمصى و زيرنظر كندى نخستين فيلسوف مسلمان از سريانى به عربى ترجمه مى‌شود. اين كتاب كه درميان مسلمانان بنام ارسطو شهرت مى‌يابد، نافذترين كتاب در فلسفه اسلامى به حساب مى‌آيد و باعث مى‌شود سيمايى نادرست از ارسطو در ذهن حكيمان مسلمان تصوير شود. اثولوجيا از آغاز مورد عنايت حكيمان مسلمان قرار گرفته است. قديمترين شرح اثولوجيا، شرح شيخ الرئيس ابن سينا در ضمن كتاب عظيم الانصاف وى است كه قطعات باقيمانده آن در كتاب ارسطو عند العرب عبد الرحمن بدوى (بيروت، ١٩٤٧) منتشر شده است. قاضى سعيد قمى نيز بر اثولوجيا تعليقه نوشته است.

٢- آقا على مدرس در ضمن دو اثر خود يعنى رسالة فى مباحث الحمل و تعليقات على شرح الهداية الاثيرية ملاصدرا از ديگر كتاب خود تحت عنوان «شرحنا لاثولوجيا الموسوم باصول الحكم» پنج عبارت نقل كرده است. در تفحص از اين كتاب مهم چيزى نيافتيم نه در مجموعه‌هاى كتابشناسى از آن ياد شده بود، نه در فهارس نسخ خطى ايران بلكه جهان. اما با توجه به اينكه بيش از نيمى از نسخ موجود خطى اسلامى فهرست نشده است، اميدوارم اين كتاب كم نظير در عداد نسخ فهرست نشده در خزانه كتب خطى باقيمانده باشد.

به هر حال پنج قطعه منقول از اين اثر شريف در كنار هم به عنوان «بقايا اصول الحكم فى شرح اثولوجيا» گرد آورده‌ام. در هر قطعه، آن مقدار عبارت نقل كرده‌ام كه يقين حاصل شده باشد كه عبارات منقول از اصول الحكم حتما گزارش شده است.

٩- بقاياى اشعار و غزليات‌

آقا على در رساله خودنوشت سرگذشت تصريح كرده كه «گاهى هم غزليات گفته است» سپس نمونه‌اى از آن را ذكر كرده، سيد احمد ديوان بيگى در تذكره حديقة الشعراء برخى غزليات او را نقل كرده، معصوم على شاه نايب الصدر شيرازى شاگرد آقا على در تذكره طرائق الحقائق چند رباعى را كه از خود آقا على شنيده گزارش كرده است. بالاخره سلطان الفلاسفه در حاشيه اسفار ملكى خود و سيد ابو الحسن رفيعى قزوينى در حاشيه منظومه سبزوارى ملكى خود دو بيت ديگر از حكيم مؤسس نقل كرده‌اند، در مجموع‌