فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی

فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ٨٦

اصل در آن‌ها: أتيت أهلا و نزلت سهلا است.

«أهلا» مفعول به براى فعل محذوفى است كه تقديرش «أتيت» است، و منصوب به فتحۀ ظاهر است.

إي

حرف معنا و مبنى بر سكون است و محلّى از اعراب ندارد. حرف جوابى است كه پيش از قسم و غالبا پس از استفهام مى‌آيد: إِي وَ رَبِّي إِنَّهُ لحكيم.

أىْ

حرف معنا و مبنى بر سكون است و محلّى از اعراب ندارد:

١. حرف تفسير است: هذا عسجد أى ذهب.

بدون اماله خوانده مى‌شود.

٢. حرف نداست: أى ربّ‌. با امالۀ صدا خوانده مى‌شود.

أيُّ

غالبا اسم معرب است و در آن مذكّر و مؤنّث يكسان است.

١. اسم استفهام است: أىّ كتاب أمامك‌؟ اعراب آن بر حسب موقعيّتش در جمله است.

٢. اسم شرطى است كه دو فعل مضارع را مجزوم مى‌كند: أيّا تكرم أكرم. همواره اضافه مى‌شود و تنوين جايگزين مضاف اليه مى‌گردد.

٣. اسم موصول به معناى «الّذى» است: ما علمت أيّهم الأفضل.

٤. پس از اسم معرفه، حال براى آن واقع مى‌شود: مررت بزيد أىّ مهذّب.

٥. منادا: أيّها اللّبنانيّون. أىّ منادا، مبنى بر ضمّه و در محلّ نصب مفعول به است. «ها» ى تنبيه به آن پيوسته و اسم پس از آن، تابعى مقرون با «أل» است.

٦. پس از اسم نكره، نعت واقع مى‌شود:

زيد رجل أىّ رجل.

٧. از اسم‌هاى متوغّل در ابهام است و مى‌توان در نيّت، آن را مضاف قرار داد و مضاف اليه را حذف كرد و با تنوين آن را اعراب داد: (أَيًّا ما تَدْعُوا).

أيا

حرف معنا و مبنى بر سكون است و محلّى از اعراب ندارد. حرف ندا براى دور است: أيا طالب استمع.

إيّاكَ

١. ضمير بارز منفصل، ويژۀ مخاطب مذكّر مفرد است، مبنى بر فتحه و محلاّ منصوب است: (إِيّاكَ نَعْبُدُ).

٢. لفظ تحذير است: (١) محذّر منه، با فعلى كه وجوبا مستتر است، با عطف يا بدون عطف، منصوب مى‌شود: ايّاك و الكذب، ايّاك الكذب. (٢) حكم اين ضمير، اين است كه براى مخاطب باشد و در موارد اندكى براى غير آن