فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی

(١)

٥ ص

(٢)

فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ٢٣٣

ظ، ظاء

حرف مبنى، شمسى، صحيح، و در حساب ابجد، معادل عدد ٩٠٠ است. اين حرف، جزو حروف نقطه‌دار و داراى استعلا و رخوت است.

ظاهر

اصطلاحى است كه دلالت مى‌كند بر اين‌كه ادات به كار رفته يا حركت، در كلام، آشكار و واضح است، و در اين حالت‌ها مى‌آيد:

١. حركات اعراب، يا ظاهرند و يا مقدّر، و در آخر اسم‌ها يا فعل‌ها ظاهرند. ازاين‌رو گفته مى‌شود:... و علامت رفع آن، ضمّۀ ظاهر در آخر آن است.

٢. عامل دو نوع است: لفظى و معنوى. اثر عامل در معمول آن نيز دو نوع است: ظاهر و مقدّر؛ ظاهر، مثل: قام الرّجل.

٣. ضمير دو قسم است: ظاهر و مستتر.

ظاهر، ضمير بارزى است كه در تلفّظ و كتابت، آشكار باشد: هو، هما...

٤. فاعل دو نوع است: ظاهر و مضمر؛ ظاهر، مثل: مشى القائد.

٥. مفعول به دو نوع است: ظاهر و مضمر؛ ظاهر، مثل: حفظ الطّالب الدّرس.

٦. حروف جرّ سه قسم است: (١) حروفى كه ظاهر و مضمر را مجرور مى‌كنند: إلى، باء...

(٢) حروفى كه ظاهر را مجرور مى‌كنند: تاء، حتّى... (٣) حرفى كه مضمر را مجرور مى‌كند:

لولا.

ظرف

اسم غير متصرّف است و بر زمان و مكانى دلالت مى‌كند كه فعل در آن واقع شده، و متضمّن معناى «فى» است. اقسام آن عبارت‌اند از:

١. ظرف معرب، مفعول فيه و منصوب:

(١) مبهم؛ بر زمان يا مكان نامشخّص دلالت مى‌كند: آناء، أمام. (٢) محدود؛ بر زمان و مكان مشخّص دلالت مى‌كند: أسبوع، بيت.

٢. ظرف مبنى و در محلّ نصب مفعول فيه:

(١) غير متصرف؛ فقط به صورت ظرف به كار مى‌رود: إذ، لدن. (٢) متصرّف؛ به صورت ظرف و غير ظرف به‌كار مى‌رود: أمس، ثمّ‌.