١. فعل متعدّي دو مفعولى است كه اصل آن دو، مبتدا و خبر نيست: أسكن أخوك صديقه الدّار. در اين دو اسم منصوب، اصل اين است كه اسمى كه به معناى فاعل است مقدّم شود.

٢. افعال متعدّى دو مفعولى كه كاربرد بيش‌ترى دارند عبارت‌اند از: أسكن، أطعم، أعطى، رزق، زوّد، سقى، كسا.

اسم

كلمه‌اى است كه به خودى خود، معنادار باشد و زمان نداشته باشد: إنسان. در دستور زبان عربى، اسم به وسيلۀ دو موضوع: انواع و حالات، متمايز مى‌شود.

١. انواع اسم: (١) متصرّف: اسمى است كه مثنّى، جمع، مصغّر و منسوب مى‌شود، و بر دو نوع است: جامد و مشتق. اسم جامد، شامل اسم ذات - اسم جنس و علم - و اسم معنا - مصدر مجرّد - است. اسم مشتق، شامل اين‌هاست: اسم فاعل، اسم مفعول، صفت مشبّهه، افعل تفضيل، صيغۀ مبالغه، اسم مكان، اسم زمان، اسم آلت و مصدرهاى مزيد.

(٢) غير متصرّف: اسمى است كه همواره حالت ثابت و واحدى دارد و شامل اين‌هاست:

ضمير، اسم اشاره، اسم استفهام، اسم شرط، اسم موصول، كنايه، ظرف، اسم فعل و اسم عدد.

٢. حالات اسم: (١) از نظر صرف: معرب يا مبنى است. معرب نيز منصرف و يا غير منصرف است. (٢) از نظر صيغه: مجرّد يا مزيد است و به نسبت حرف آخرش، مقصور، ممدود، منقوص، صحيح يا شبه صحيح ناميده مى‌شود. (٣) از نظر دلالت: موصوف يا صفت، معرفه يا نكره، مذكّر يا مؤنّث، مفرد يا مثنّى يا جمع، منسوب و مصغّر است.

اسم آلت

اسم متصرّفى است كه بر ابزار كار دلالت مى‌كند، و بر دو نوع است: مشتق و جامد.

١. اسم آلت مشتق، از ثلاثى متعدّى ساخته شده است، سه وزن دارد: مفعل، مبرد؛ مفعله، مكنسة؛ مفعال، مفتاح. در معتلّ اللاّم و لفيف، غالبا بر وزن «مفعله است: مشواة، مصفاة.

٢. اسم آلت جامد، وزن‌هاى گوناگون دارد و بى‌ضابطه است: جرس، إزميل، ترتبيك.

٣. وزن‌هاى اسم آلت مشتق، قياسى است.

از مصدر - وزن آن هر چه باشد - ساخته مى‌شود و بر وزن يكى از صيغه‌هاى سه‌گانۀ اسم آلت، تغيير مى‌يابد: نشر النّجار الخشب نشرا، آلت و ابزار «نشر» [بريدن]: منشر، منشار يا منشرة است.