٢. فعل مضارعى كه پس از «لم» و «لمّا» ى جازم بيايد: زرتك و لم تكن فى البيت؛ قطفت الثّمرة و لمّا تنضج؛ و نيز فعل مضارع، غالبا پس از «لو» شرط معناى ماضى مى‌دهد: لو ينتبهون إلى الشّرح لاستفادوا؛ يعنى لو انتبهوا.

زمان مستقبل

زمان مستقبل بر عملى دلالت مى‌كند كه پس از سخن گفتن دربارۀ آن، واقع شود.

صيغه‌هاى آن عبارت‌اند از:

١. فعل ماضى، در صورتى كه معناى طلب داشته باشد: غفر اللّه لك؛ يا پس از «اذا» يا «إن» شرطيّه واقع شود: إذا زرتنى أزورك، إن زرتنى أزرك؛ يا بر سر فعل ماضى، حرف نفى‌اى بيايد كه ما قبل آن قسم باشد: و حياتك لا نكثت عهدك ما دمت حيّا.

٢. فعل مضارع، اگر دربرگيرندۀ طلب باشد: يرحمك اللّه؛ يا بر سر آن، «سين» يا «سوف» در آيد: سأكتب؛ يا پس از معناى توقّع واقع شود: قد يبرأ المريض؛ يا پس از ناصب يا جازم - به جز «لم» و «لمّا» - بيايد: أريد أن أكتب.

٣. فعل امر: اذهب، اسمع؛ و نيز امر به «لام»:

ليقاصص الكسلان، فلينصف الأبرياء.

زَمَنٌ‌، زَمانٌ

زمان نامعيّنى است براى واقعه‌اى كه مدّت آن را متكلّم تعيين مى‌كند. زمان در اين مواضع به كار مى‌آيد:

١. زمان فعل بر عملى دلالت مى‌كند كه پيش از سخن گفتن دربارۀ آن، در حال سخن گفتن دربارۀ آن و يا پس از سخن گفتن دربارۀ آن، حاصل مى‌شود. فعل سه قسم است: زمان ماضى: كتب؛ زمان حاضر: يكتب؛ و زمان مستقبل: سيكتب.

٢. اسم زمان، اسم مشتقّى است كه بر زمان وقوع فعل دلالت مى‌كند: موعد.

٣. ظرف زمان بر زمان وقوع فعل دلالت مى‌كند و متضمّن معناى «فى» است: أمس.

زَوَّجَ

١. برخى از فعل‌ها دو مفعول را منصوب مى‌كنند كه اصل آن دو، مبتدا و خبر نيست:

كسا أخوك الفقير ثوبا. گروه ديگرى از فعل‌ها نيز دو مفعول را منصوب مى‌كنند و به جاى مفعول دوم آن‌ها مى‌توان جار و مجرور نهاد:

زوّجته هندا - بهند.

٢. اين افعال عبارت‌اند از: اختار، استغفر، أمر، دعا، زوّج، سمّى، صدق، كنّى، كال.

زَوَّدَ

١. فعل متعدّى دو مفعولى است كه اصل آن دو، مبتدا و خبر نيست: زوّده المعلّم كتابا.