(١) قسمى كه با حركت، اعراب مى‌گيرد؛ و اين در صورتى است كه ضمير مرفوع بارز نداشته باشد. در اين صورت، رفع آن به ضمّه، نصب آن به فتحه و جزم آن به سكون است.

(٢) قسمى كه با حرف - «نون» زايد - اعراب مى‌گيرد؛ و اين در صورتى است كه به ضمير مرفوع بارز، متّصل شود. در اين صورت، رفع آن به ثبوت «نون» و نصب و جزم آن به حذف «نون» است. (٣) فعل مضارع با حذف حرف علّۀ آخر آن نيز مجزوم مى‌شود.

اعراب مضارع مجزوم

١. اگر حرف جزم يا ادات جزم‌دهندۀ دو فعل، پيش از مضارع بيايند، مضارع با ساكن شدن حرف آخر، مجزوم مى‌شود: لم يفعل.

٢. اگر فعل مضارع از افعال پنج‌گانه باشد، جزم آن به حذف «نون» است: لم يفعلوا.

٣. جزم فعل معتلّى كه حرف آخر آن علّه باشد، به حذف حرف علّه است: لم ير.

اعراب مضارع مرفوع

١. فعل مضارع، در صورت مجرّد بودن از عوامل نصب، جزم و بناء، با ضمّۀ ظاهر در آخر خود، مرفوع مى‌شود: يفعل. در صورتى كه آخر آن «الف» باشد، به سبب تعذّر، با ضمّۀ مقدّر، مرفوع مى‌شود: يرى. اگر آخر آن، «واو» يا «ياء» باشد، به سبب ثقيل بودن، با ضمّۀ مقدّر، مرفوع مى‌شود: يدعو، يرمي.

٢. در افعال پنج‌گانه به جاى ضّمه، رفع با ثبوت «نون» انجام مى‌گيرد: يفعلون، تفعلون، يفعلان، تفعلان، تفعلين.

اعراب مضارع منصوب

١. اگر بر فعل مضارع، حرف نصب اصلى يا فرعى، مقدّم شود، فعل با فتحۀ ظاهر، منصوب مى‌شود: لن يفعل. در صورتى كه به سبب تعذّر، ظهور فتحه ممكن نباشد، فعل با فتحۀ مقدّر، منصوب مى‌شود: لن يخشى.

٢. اگر فعل از افعال پنج‌گانه باشد، با حذف «نون» منصوب مى‌شود: لن يفعلوا.

اعراب نحوى

عبارت است از: جدا ساختن مفردات و تركيبات تشكيل‌دهندۀ كلام، تعيين نوع و محلّ آن‌ها، رابطۀ ميان آن‌ها و علامت اعراب يا بناء آن‌ها. هدف از اعراب، اظهار معانى مقصود در نيّت متكلّم است، با احاطه داشتن بر تطبيق آن به اصول و مبادى صحيح زبان عربى.

أَعْطَى

١. فعل متعدّى دو مفعولى است كه اصل آن دو، مبتدا و خبر نيست، أعطى المعلّم التّلميذ كتابا. اصل در دو اسم منصوب اين است كه