فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی

فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ٤٦

٢. غير منصرف: كسره و تنوين نمى‌گيرد و به ضمّه و فتحه بسنده مى‌كند: يعقوب في بيروت.

اسم معرب - با حركات

علائم آن، ضمّه، فتحه و كسره است:

١. اسم مفرد؛ با ضمّه مرفوع مى‌گردد:

الرّجل، با فتحه منصوب مى‌گردد: الرّجل، و با كسره مجرور مى‌شود: الرّجل.

٢. جمع مكسّر؛ با ضمّه مرفوع مى‌گردد:

كتب، با فتحه منصوب مى‌گردد: كتبا، و با كسره مجرور مى‌شود: كتب.

٣. جمع مؤنّث سالم؛ با ضمّه مرفوع مى‌گردد: فتيات، با كسره منصوب و مجرور مى‌شود: فتيات.

اسم معرب - با حروف

حروف، جانشين حركات است. علائم اين نوع اعراب، «واو»، «الف» و «ياء» است.

١. اسماء خمسه؛ با «واو» مرفوع مى‌گردد:

أبوك، با «الف» منصوب مى‌گردد: أباك، و با «ياء» مجرور مى‌شود: أبيك.

٢. مثنّى؛ با «الف» مرفوع مى‌گردد: رجلان، با «ياء» منصوب و مجرور مى‌شود: رجلين.

٣. جمع مذكّر سالم؛ با «واو» مرفوع مى‌گردد: فلاّحون، با «ياء» منصوب و مجرور مى‌شود: فلاّحين.

اسم معرفه

اسمى است كه بر چيزى معيّن دلالت كند.

اسم‌هاى معرفه عبارت‌اند از:

١. اسم‌هاى معرب: (١) اسم علم:

إبراهيم. (٢) معرفه به «أل»: الجيش. (٣) مضاف به معرفه: عيد الجيش.

٢. اسم‌هاى مبنى: (١) ضمير: هى. (٢) اسم اشاره: هذا. (٣) اسم موصول: الّذى. (٤) نكرۀ مقصوده با ندا: يا بطل.

٣. معرفه شدن نكره با «أل» تعريف: ديك، الدّيك؛ يا با اضافه شدن به معرفه: كتاب القواعد.

اسم معنا

اسم متصرّف جامدى است كه بر امر عقلى محض دلالت كند و با حواسّ پنج‌گانه درك نشود؛ شامل مصدر مجرّد: شرب، و برخى از مصدرهاى ميمى: مطلب؛ در برابر آن، اسم ذات يا اسم عين قرار دارد.

اسم مفعول

اسم مشتق است و بر آن‌چه كه فعل بر آن واقع شده است دلالت دارد.

١. از ماضى ثلاثى مجرّد مجهول، بر وزن مفعول ساخته مى‌شود: مظلوم.

٢. از غير ثلاثى، بر وزن مضارع مجهول و با تبديل حرف مضارع به «ميم» مضموم ساخته مى‌شود: يحقّر محقّر، يتعلّم متعلّم.