فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی

فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ١٨٩

٢. خبر با «إلاّ» نقض نشده باشد: لا تلميذ إلاّ مجتهد.

٣. خبر و اسم «لا»، هر دو نكره باشند: لا كسول ناجح.

٤. حذف خبر جايز است و در كلام اهل بلاغت بسيار آمده است: لا بأس، كه در تقدير، لا بأس عليك است.

٥. اگر كلمه‌اى با «بل» و «لكن»، به خبر «لا» معطوف شود، رفع معطوف واجب است: لا رجل مقيما و لكن راحل.

٦. اگر كلمه‌اى با غير «بل» و «لكن» به خبر «لا» معطوف شود، نصب معطوف واجب است: لا رجل قنوعا و زاهدا.

خبر «لا» ى نفى جنس

«لا» بر سر جملۀ اسميّه درمى‌آيد، مبتدا را، به عنوان اسم خود، منصوب مى‌سازد و خبر را به عنوان خبر خود، مرفوع مى‌كند: لا مصباح مكسور.

١. آن را «لا» ى نفى جنس ناميده‌اند، زيرا خبر را از جميع افراد جنس، نفى مى‌كند: لا رجل في الدّار؛ ازاين‌رو، جايز نيست گفته شود:

بل رجلان.

٢. اگر خبر معلوم باشد، در بسيارى از موارد حذف مى‌گردد: لا بأس [عليك]. لا إله [موجود] إلاّ اللّه.

٣. واجب است كه خبر «لا» نكره باشد: لا كسول ناجح.

٤. واجب است خبر «لا» بر آن پيشى نگيرد؛ ازاين‌رو، گفته نمى‌شود: عندنا لا رجل مقيم.

خبر ما

حرف نفى «ما» بر سر جملۀ اسميه در مى‌آيد و خبر را، به عنوان خبر خود، منصوب مى‌كند: ما الكسل محمودا، و نيز مبتدا را به عنوان اسم خود، مرفوع مى‌سازد. در خبر «ما» اين امور، شرط شده است:

١. بر اسم «ما» پيشى نگيرد: ما شجاع سمير.

٢. پس از «ما» إن اضافه نشود: ما إن سمير شجاع.

٣. خبر با «إلاّ» نقض نشده باشد: ما سمير إلاّ شجاع.

٤. همراه بودن خبر با باء زايد جايز است:

ما ربّك بظالم للعباد.

٥. اگر براى خبر آن با «بل» و «لكن» معطوفى بيايد، رفع معطوف واجب است: ما سمير متكاسلا خبر آن براى، بل مجتهد.

٦. اگر براى خبر آن با غير از «بل» و «لكن» معطوفى بيايد، نصب معطوف واجب است: لا سمير نائما و متكاسلا.

خبر مفرد

خبر مفرد، خبرى است كه يك كلمه باشد البته اين، مثنّى و جمع را هم دربر مى‌گيرد: