دو صيغۀ تعجّب در ابتداى كلام قرار مى‌گيرند و هيچ معمولى بر آن دو پيشى نمى‌گيرد، و بين دو فعل تعجّب و دو مفعول آنها هيچ‌چيز، جز ظرف و مجرور به حرف - كه به فعل متعلّق‌اند - فاصله نمى‌شود: ما أحسن بالرّجل أن يصدّق! أقبح به أن يكذب! گاهى در كلام فصيح مواردى آمده است كه بر جواز فاصله شدن ندا ميان آن دو دلالت مى‌كند: أعزز علىّ أبا اليقظان أن أراك صريعا مجدّلا.

تعجّب - سماعى

روش تعجب، كلّى است و تعريف و ضابطه‌اى ندارد و به توانايى متكلّم وانهاده مى‌شود و فهم آن به يارى قرينه است: للّه درّه شاعرا، سبحان اللّه، واها له، يا لها حسرة.

تعجّب - قياسى

تعجّب دو صيغه دارد: ما أفعله، أفعل به. اين دو فعل جامدند و فقط به صورت مفرد به كار مى‌روند.

١. گاهى نيز تعجّب با اسم‌هاى گوناگون تعجّب، بيان مى‌شود: يا لها حسرة.

٢. دو صيغۀ تعجّب از چيزى ساخته مى‌شوند كه افعل تفضيل از آن ساخته مى‌شود:

ما أجمل الوردة؛ «الوردة»، مفعول به است. أكرم بها أرضا؛ «أرضا»، تمييز است.

٣. گاهى وزن «فعل» براى ساختن تعجّب به كار مى‌رود: حسن فلان!

٤. شروط متعجّب منه: (١) بايد معرفه