«اخوات كاد» افعال ناقصه‌اند و بر سر جملۀ اسميّه در مى‌آيند؛ مبتدا را، به عنوان اسم خود، مرفوع مى‌كنند و خبر را، به عنوان خبر خود، منصوب مى‌سازند: ابتدأ المطر يغزر. اين افعال سه دسته‌اند:

١. افعال مقاربه: أوشك، كرب، كاد.

٢. افعال رجاء: اخلولق، حرى، عسى.

٣. افعال شروع: ابتدأ، أخذ، أقبل، انبرى، أنشأ، جعل، شرع، طفق، علق، قام، هبّ‌.

٤. همۀ افعال شروع، در صيغۀ ماضى جامدند. آن‌چه از آن‌ها مشتق شود، از افعال ناقصه به شمار نمى‌آيد؛ بلكه مانند ساير فعل‌هاى لازم و متعدّى، تامّ است.

فعل صحيح

فعلى است كه حروف اصلى آن حرف علّه نداشته باشد و پنج قسم است:

١. سالم؛ حروف اصلى آن مهموز و مضاعف نيست: كتب.

٢. مضاعف؛ در ثلاثى، عين الفعل و لام الفعل آن از يك جنس است: مدّ؛ در رباعى، فاء الفعل و لام الفعل نخست آن، و يا عين الفعل و لام الفعل دوم آن از يك جنس است: زلزل.

٣. مهموز الفاء؛ فاء الفعل آن همزه است:

أكل.

٤. مهموز العين؛ عين الفعل آن همزه است:

لؤم.

٥. مهموز اللاّم؛ لام الفعل آن همزه است:

خطىء.

فعل عامل

هر فعلى - متصرف يا جامد - بايد يا عامل و يا مكفوف باشد. فعل عامل، در اسم‌هايى كه از آن تأثير مى‌پذيرند، علائم اعرابى خاصى ايجاد مى‌كند.

١. فعل عامل سه قسم است: (١) در معمول ملفوظ عمل مى‌كند: قام زيد. (٢) در معمول مقدّر عمل مى‌كند: جاء الّذى ضربت؛ يعنى:

ضربته. (٣) در معمول مستتر عمل مى‌كند:

قم؛ يعنى: أنت. (٤) فعل محذوف نيز عمل مى‌كند: حمدا للّه؛ يعنى: أحمد حمدا؛ و فعل مؤخّر نيز عمل مى‌كند: زيدا ضربت.

٢. فعل مكفوف به سبب وصل بودن به ادات كافّه، از عمل رفع و غير آن باز مى‌ماند.

فعل غير مؤكَّد

فعل دو قسم است: مؤكّد و غير مؤكّد.

١. فعل مؤكّد؛ «نون» تأكيد ثقيله يا خفيفه به آن اضافه مى‌شود: هل تذهبنّ؟ هل تذهبن‌؟

٢. فعل غير مؤكّد؛ «نون» تأكيد به آن اضافه نمى‌شود: هل تذهب‌؟

فعل قلب

افعال قلوب پس از به دست آوردن فاعل خود، بر سر جملۀ اسميّه درمى‌آيند و مبتدا و