فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ٣١٧
زايد تركيب مىشود: نعلم أنّه كما المجتهد.
٣. از «كاف» حرف جرّ مكفوف از عمل، و حرف «ما» از ادات كافّه [بازدارنده از عمل] تركيب مىشود: كما النّشوان و الرّجل العظيم.
كَمْ استفهاميّه
كنايه از عددى است كه سؤالكننده نمىداند و قصد تعيين آن را دارد.
١. اعراب محلّى آن: (١) مفعول به است:
كم كتابا اشتريت؟ (٢) جانشين مفعول مطلق است: كم ضربة ضربت؟ (٣) جانشين مفعول فيه است: كم سنة درست؟ (٤) مبتدا:
كم طالبا جاء؟ و يا خبر است: كم حسابك فى المصرف؟ (٥) مجرور به حرف جرّ است: بكم اشتريت الكتاب؟
٢. اسم پس از «كم» استفهاميّه، بنابر تمييز بودن، منصوب مىشود: (١) اگر «كم»، پس از حرف جرّ قرار گيرد، جايز است مميّز آن منصوب شود: بكم ليرة بعت سيّارتك؟ و نيز جايز است مجرور شود: بكم ليرة...؟ (٢) اگر بين آن دو، فعل متعدّى فاصله بيفكند، افزودن «من» به تمييز، واجب است: كم أطعمت من فقير؟
٣. اگر قرينهاى بر تمييز آن دلالت كند، حذف تمييز جايز است: كم أولادك؟ يعنى كم ولدا أولادك؟ در اين صورت، جمله از مبتدا و خبر تشكيل شده است.
كَمْ خبريّه
كنايه از عدد فراوانى است كه از آن خبر مىدهند و قصد تعيين آن را ندارند.
١. اعراب محلّى آن: (١) مفعول به است: كم كتاب اشتريت! (٢) جانشين مفعول مطلق است: كم ضربة ضربت! (٣) جانشين مفعول فيه است: كم سنة درست! (٤) مبتدا: كم طالب جاء! و يا خبر است: كم حسابك فى المصرف! (٥) مجرور نمودن آن با حرف جرّ و مضاف، جايز نيست.
٢. اسم پس از «كم» خبريّه، مجرور به اضافه مىشود: (١) آن اسم يا مفرد است: كم إنسان! و يا جمع است: كم أناس! (٢) تمييز آن با «من» مجرور مىشود: كم من مرّة أخطأت.
(٣) اگر ميان «كم» و مجرور آن چيزى فاصله بيفكند، منصوب كردن تمييز، لفظا و محلاّ واجب است: كم لى صديقا!.
٣. «كم» خبريّه به زمان ماضى اختصاص دارد. اگر بر سر فعل ماضى يا مضارع درآيد، حذف تمييز آن جايز است: كم كافحت! يعنى كم كفاح كافحت!
كنايه
اسم غير متصرّف است و امرى معيّن را با لفظ غير صريح، بيان مىكند. كنايات عبارتاند از: كم، كأىّ، كذا، كيت و ذيت، بضع و فلان؛ به جز «بضع» و «فلان»، همۀ آنها مبنى بر حركت يا سكوناند. از ميان آنها فقط «كم»