كلمه‌اى است كه بر سر مبتدا و خبر درمى‌آيد و در اعراب آن‌ها تغييراتى پديد مى‌آورد. اين تغيير، در لفظ، نقل اعراب از حالتى به حالت ديگر و در معنا، دگرگون شدن از زمانى به زمانى، يا از جواز به وجوب است.

ادوات نسخ عبارت‌اند از:

١. حروف: حروف مشبّهة بالفعل، حروف نفى، «لا» ى نفى جنس.

٢. افعال ناقص: كان و أخوات آن، كاد و أخوات آن

٣. اسم‌هاى مشتق از افعال ناقص.

ادات نفى

كلمه‌اى است كه براى انكار حكم ما بعد خود و يا عدم اثبات آن، به كار مى‌رود:

١. ادوات نفى، تشكيل شده است از:

(١) حروف: إن، كلاّ، لم، لمّا، لن، لا، لات، ما. (٢) فعل: ليس. ٢. عمل آن‌ها در اعراب: (١) عامل جزم در فعل: لم، لمّا، لا. (٢) عامل نصب در فعل: لن (٣) عامل رفع و نصب در اسم: إن، لا، لات، ما. (٤) عامل نصب (به چند شرط) و سپس رفع در اسم: «لا» ى نفى جنس.

ادغام

داخل كردن حرف ساكن در حرف متحرّكى است كه از جنس هم باشند، به گونه‌اى كه هر دو به صورت يك حرف مشدّد درآيند. هدف از ادغام، سهولت در گفتار است. كاربرد ادغام:

١. حرف نخست كلمه، متحرّك است، حركت آن حذف مى‌گردد: مرر، مرّ.

٢. پيش از حرف نخست، حرف مدّ است، حركت حرف نخست، حذف مى‌گردد: مادد، مادّ.

٣. پيش از حرف نخست، حرف ساكن است، حركت حرف نخست، به ما قبل، منتقل مى‌شود: يشدد، يشدّ.

ادغام جايز

ادغام در اين موارد، جايز است:

١. در مضارع مفرد مجزوم: لم يمدّ و لم يمدد، لم يشدّ و لم يشدد.

٢. در امر مفرد: مدّ و امدد، عدّ و اعدد.

٣. در كلماتى كه عين الفعل و لام الفعل آن، حرف «ياء» باشد؛ در حالى كه حركت حرف دوم، لازم است: حيى و حىّ‌.