فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ١٦٦
است:
١. لفظى؛ مذكّرى است كه در آن علامت تأنيث وجود دارد: معاوية، زكريّاء.
٢. معنوىّ؛ مؤنّث بدون علامت تأنيث است: سعاد، مريم.
٣. لفظى و معنوى؛ مؤنّثى است كه در آن علامت تأنيث وجود دارد: لطيفة، ليلى، حمراء.
حرف تحضيض
حرف معناست و براى طلب چيزى با تندى و اصرار و ابرام به كار مىرود. حروف تحضيض پنج حرف است:
١. «ألا»: ألا تكفّ عن الكسل.
٢. «ألاّ»: ألاّ تتوب.
٣. «لو لا»: لو لا تزورنا.
٤. «لو ما»: لو ما تستغفرون اللّه.
٥. «هلاّ»: هلاّ تقوم بواجبك.
حرف تحقيق
حرف معناست و براى اثبات چيزى به كار مىرود. تحقيق داراى دو حرف است:
١. «أما»: أما إنّه رجل عاقل.
٢. «قد»: قد أفلح من جاهد.
حرف تخيير
حرف معناست و براى ترجيح، تخصيص و مقدّم داشتن چيزى بر غير آن به كار مىرود.
تخيير داراى دو حرف است:
١. «إمّا»: اختر إمّا الجدّ و إمّا الكسل.
٢. «أو»: تزوّج هندا أو والدتها؛ كه جمع ميان هر دو جايز نيست.
حرف تَرَجِّى
حرف معناست و بر منتظر چيزى بودن، همراه با طمع و دلسوزى، دلالت مىكند.
حروف ترجّى دو حرف است:
١. «علّ»: علّ الغائب عائد.
٢. «لعلّ»: لعلّ الصّديق قادم.
حرف تشبيه
حرف معناست و براى مانند كردن چيزى به چيزى ديگر، از جهت معنا - و نه از جهت استعاره - به كار مىرود. حروف تشبيه دو حرف است:
١. «كاف»: وجهك كالبدر.
٢. «كأنّ»: كأنّك البدر.
حرف تصريف
حرف معناست و براى تغيير يك اصل به صيغههاى گوناگون به كار مىرود. حروف تصريف يازده حرف است:
١. همزه: افعل.
٢. «تاء»: تفعل.
٣. «سين»: ستفعل.
٤. «لام»: فعلل.
٥. «ميم: فعلتم.