فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی

(١)

٥ ص

(٢)

فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ٦٤

٢. گاه براى مبالغه: اسودّ اللّيل؛ يعنى اشتدّ سواده.

أَفْعُلٌ

وزن قياسى براى جمع قلّه، از جمع‌هاى مكسّر، است و مفرد شايع آن «فعل» است:

نصل، أنصل.

أَفْعَلُ

وزن تصريف براى فعل مضارع معلوم است.

١. ضمير آن، متكلّم، مذكر يا مؤنث و مفرد است.

٢. همزۀ آن، همزۀ قطع و حرف مضارعه مفتوح، فاء الفعل آن ساكن، عين الفعل آن تابع وزن و لام الفعل آن مرفوع با ضمّه است.

٣. فاعل آن، ضمير مستتر وجوبى و أنا در تقدير است.

أَفْعَل

١. وزن افعل تفضيل است و از فعل ماضى ثلاثى مجرّد ساخته مى‌شود: أكبر، أحسن.

٢. وزن صفت مشبّهۀ قياسى، براى فعل ماضى لازم «فعل» است كه بر رنگ، عيب و زينت دلالت مى‌كند: أسود.

٣. افعل تفضيل و صفت مشبّۀ بر وزن «أفعل»، غير منصرف‌اند: هذا أكبر من ذاك - هذا لونه أحمر.

٤. هنگامى كه صفت بر وزن «أفعل، فعلاء» باشد، به صيغۀ جمع مذكّر سالم، جمع بسته نمى‌شود: أبيض، بيضاء.

٥. براى مؤنث كردن صفات، «تاء» مربوطه به آخر آن‌ها اضافه مى‌شود؛ دو مورد از اين قاعده استثنا شده است: (١) «أفعل فعلاء» - صفت مشبهه: أحمر حمراء.

(٢) «أفعل فعلى» - اسم تفضيل: أصغر صغرى.

أَفْعَلَ

وزن فعل ثلاثى مزيد است و در اين موارد به كار مى‌رود:

١. غالبا براى متعدّى كردن: أكرمته.

٢. براى داخل شدن در چيزى: أصبح المسافر؛ يعنى دخل فى الصّباح.

٣. براى نشان دادن وجود ريشۀ اشتقاق فعل در صاحب آن: أثمرت الشّجرة؛ يعنى وجد فيها الثّمر.

٤. براى مبالغه: أشغلته؛ يعنى بالغت فى شغله.

٥. براى بيان صفتى در مفعول: أكبرته و أعظمته؛ يعنى وجدته كبيرا و عظيما.

٦. براى صيرورت و تغيير يافتن: أقفرت الأرض؛ يعنى صارت قفرا.

٧. براى سلب و از بين رفتن: أشفى المريض؛ يعنى ذهب شفاؤه.