١. اسم استفهام و ظرف زمان است و با آن از ماضى و مستقبل پرسيده مى‌شود: (مَتى نَصْرُ اَللّهِ‌)؟ با «إلى» و «حتّى»، مجرور مى‌شود: إلى متى تعذّبنى‌؟ مبنى بر سكون، مفعول فيه و محلاّ منصوب است.

٢. اسم شرط و از ادواتى است كه دو فعل را جزم مى‌دهند و ظرف زمان است: متى تمت تعرف. مبنى بر سكون، مفعول فيه و محلاّ منصوب است.

مثال

فعل معتلّى است كه حرف اوّل آن در وزن «فعل»، علّه باشد، و معتلّ الفاء ناميده مى‌شود: وصل، يسر.

مِثلُ

از اسم‌هاى متوغّل در ابهام است و همواره اضافه مى‌شود: هم مثله فى البلادة. به معناى «شبيه» است و بر حسب موقعيّت خود در جمله، اعراب مى‌پذيرد.

مثنّى

اسمى است كه بر دو فرد، دلالت مى‌كند.

١. براى ساختن مثنّى، آخر مفرد، مفتوح مى‌شود و اين حروف به آن اضافه مى‌گردد:

(١) «الف و نون» مكسور، در حالت رفع:

رجل، رجلان. (٢) «ياء و نون» مكسور، در حالت نصب و جرّ: رجل، رجلين.

٢. شرط آن، اين است كه: (١) بتوان علامت مثنى را از آخر آن حذف كرد: رجلان، رجل. (٢) بتوان مفردى مانند آن را بر آن عطف كرد: الرّجل و الرّجل.

مثنّى - چند مثال

مثنّى در اين موارد جارى مى‌شود:

١. اسم مقصور: (١) ثلاثى؛ «الف» آن به اصل خود باز مى‌گردد: عصا، عصوان، عصوين. (٢) غير ثلاثى؛ «الف» آن همواره به «ياء» تبديل مى‌شود؛ معطى، معطيان، معطيين. (٣) هر «الف» زايدى، به «ياء»، تبديل مى‌شود: حبلى، حبليان، حبليين.