تنازع عبارت است از: روى آوردن دو عامل به يك معمول؛ به گونه‌اى كه معمول پس از عامل نخست حذف شود و پس از عامل دوم آشكار گردد: نبّهت و نصحت زيدا؛ «زيد» متنازع فيه و مفعول به فعل «نصحت» است.

حكم دو عامل اين است كه هر دو، فعل متصرّف يا دو اسم باشند كه در تصريف، شبيه آن دو فعل‌اند. وضعيت دو عامل و اعراب متنازع فيه، چنين است:

١. دو عامل در طلب معمول اتّفاق دارند:

(١) معمول، فاعل آن‌هاست: قام و قعد أخواك، قاما و قعد أخواك. (٢) معمول، مفعول به آن‌هاست: نبّهت و نصحت زيدا. (٣) معمول، مجرور به آن‌هاست: إستنرت و ارتشدت بعلمك.

٢. دو عامل در طلب معمول اختلاف دارند: (١) هجوت و مدحني سمير. فاعل.

(٢) سلّمت و سلّم علىّ الشاعران - فاعل.

(٣) هجوا و مدحت الشاعرين - مفعول به.

(٤) حادثت فأفادني زيدا - مفعول به.

٣. دو عامل در يك ضمير عمل مى‌كنند:

(١) انّما تاجر و نجح هو - فاعل. (٢) ما أحببت و عاشرت إلاّ إيّاك. مفعول به. (٣) ما تعزّزت و تمتّعت إلاّ بك - مجرور.

٤. دو عامل اسم‌هاى شبيه فعل‌اند: أو متقن و حاذق أخوك مهنته - فاعل.

متوجَّع منه

ندبه، عبارت است از: نداى آن‌چه فاجعه‌اى بر آن وارد شده يا از چيزى به درد آمده باشد: وا مصطفاه، وا كبداه. مندوب دو نوع است:

١. متوجّع منه؛ موضعى است كه درد بر آن