٢. فعل متصرّف با توجّه به ضميرى كه به آن اسناد داده مى‌شود و نيز به زمان آن، تغيير مى‌پذيرد: هو ضرب، هما ضربا. فعل متصرّف دو نوع است: متصرّف تامّ و متصرّف ناقص.

٣. ظرف مبنى دو نوع است: (١) متصرّف، به عنوان ظرف و غير ظرف به كار مى‌رود: أمس، حيث. (٢) غير متصرّف، فقط به عنوان ظرف به كار مى‌رود: لدن، أنّى.

متصرف تامّ

فعل دو قسم است: متصرّف و جامد. تغيير شكل فعل متصرّف به ضميرى كه به آن اسناد داده مى‌شود و نيز به زمان آن، بستگى دارد.

هو ضرب، هما ضربا...

فعل متصرّف دو قسم است:

١. متصرّف تامّ‌، آن است كه ماضى، مضارع و امر دارد. تمامى افعال، جز اندكى از آن‌ها، متصرّف‌اند.

٢. متصرّف غير تامّ‌، يا متصرّف ناقص.

متصرّف غير تامّ

فعل متصرّف دو قسم است:

١. متصرّف تامّ‌: ضرب، ضربا، ضربوا...

٢. متصرّف غير تامّ يا متصرّف ناقص، آن است كه ماضى و مضارع دارد: ما انفكّ‌، ما زال...

اين افعال از «اخوات كان» به شمار مى‌آيند.

مُتَّصل

ضميرى است كه در آخر كلمه مى‌آيد و جزئى از آن است.

١. ضمير متّصل در محلّ رفع: «تاء» «نون»، «نا»، «واو»، «الف»، و «ياء» مخاطب: فعلت، تفعلن، فعلنا، يفعلون، يفعلان، افعلي.

٢. ضمير متّصل در محلّ نصب و جرّ:

«كاف» خطاب، «نا»، «هاء»، غايب، «ياء» متكلّم: والدك، والدنا، والده، والدي.

متعجَّبٌ منه

تعجّب دو صيغه دارد: ما أفعله، افعل به، كه دو فعل جامدند و هيچ‌گاه از صيغۀ مفرد تغيير نمى‌كند: ما أجمل الوردة!، أكرم بها أرضا!

١. متعجّب منه بايد معرفه باشد: ما أجمل القمر، و هنگامى كه كلام بدون آن واضح باشد مى‌تواند حذف شود: (أَسْمِعْ بِهِمْ وَ أَبْصِرْ).

٢. يا نكرۀ مختص باشد: ما أسعد رجلا يخاف اللّه! گفته نمى‌شود: ما اسعد رجلا؛ زيرا اين سخن، فايده‌اى ندارد.

٣. گاهى وزن «فعل» براى ساختن تعجّب به كار مى‌رود: حسن زيد، ما أحسنه - جهل بعمر! - ما أجهله.

متعدّى

فعل متعدّى، فعلى است كه از فاعل تجاوز مى‌كند و براى تكميل معناى خود مفعول به را