٤. صفت مشبّهۀ مضاف همراه با «أل»، مى‌تواند در ما بعد خود، چند عمل كند: (١) جرّ، بنابر مضاف اليه بودن: الكريم النّسب. (٢) رفع، بنابر فاعل بودن: الكريم النّسب. (٣) نصب، بنابر شباهت به مفعول به: الكريم النّسب.

عمل مصدر

مصدر عمل فعل خود را انجام مى‌دهد و به سبب اضافه شدن، فاعل را مجرور مى‌كند و مفعول به را منصوب مى‌سازد: سرّنى انشاد أخيك الأشعار؛ «أخيك» فاعل، «الأشعار» مفعول به است.

١. اگر مصدر لازم باشد، فقط به اضافه شدن به فاعل بسنده مى‌كند، ولى اگر متعدّى باشد هم به فاعل خود اضافه مى‌شود و هم مفعول به را منصوب مى‌كند.

٢. اگر فعل، متعدّى به حرف باشد، مصدر نيز متعدى به همان حرف مى‌آيد: مالى اقتدار على ذلك.

٣. همچنين مصدر عمل فعل خود را انجام مى‌دهد: (١) اگر نايب فعل خود باشد: ضربا زيدا؛ يعنى اضرب زيدا. در اين هنگام، مصدر ضميرى دربر دارد. (٢) اگر تقدير فعل آن با «أن» و «ما» ى مصدرى صحيح باشد: عجبت من ضربك زيدا.

٤. اگر به مصدر، «تاء» دلالت‌كننده بر اسم مرّه اضافه شود، عمل مصدر باطل مى‌گردد.

بنابراين، گفته نمى‌شود: أعجبتنى ضربتك الغلام؛ مگر اين‌كه در اصل بناء مصدر، «تاء»، موجود باشد، مانند «رحمة»، كه در اين صورت، اعمال آن جايز است: أعجبتنى رحمتك الغلام.

عمل مصدر - چند مثال

مصدر با اين شروط، عمل فعل خود را انجام مى‌دهد:

١. اگر مصدر از فعل لازم و فاعل آن مضاف اليه باشد، مضاف اليه را در محلّ رفع فاعل، لفظا مجرور مى‌كند: حزنت لبعد الصّديق.