فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی

فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ٣٧

منصوب خود جدا باشد. اين جدايى در صفت مشبّهه، جايز نيست.

١٠. اضافه كردن اسم فاعل به فاعلش جايز نيست، ولى اضافه كردن صفت مشبّهه به فاعلش نيكوست: البدوىّ طويل القامة.

اسم فعل

اسم متصرّفى است كه در دلالت بر انجام كار و داشتن زمان، جانشين فعل مى‌شود. اسم فعل براى مبالغه ساخته مى‌شود:

أفّ‌؛ يعنى أتضجّر كثيرا جدّا، اسم فعل، با تركيب‌هاى مختلف آن، در دو گونۀ كلّى به كار مى‌رود: متعلّق به زمان و متعلّق به صيغه:

١. متعلق به زمان: (١) به معناى ماضى:

بطآن. (٢) به معناى مضارع: آه. (٣) به معناى امر: آمين.

٢. متعلّق به صيغه: (١) قياسى و بر وزن «فعال»: نزال. (٢) منقول: إليك عنّى. (٣) مرتجل:

أفّ‌.

اسم فعل به معناى امر

١. آمين: به معناى بشنو، إيه: به معناى بياور.

٢. تيد: مهلت بده، صه: ساكت شو، مه:

باز ايست.

٣. حىّ‌، حيّهل، حىّ هلا، حىّ هلا: به معناى روى‌آور.

٤. هلمّ‌، هيّا، هيت: بشتاب.

اسم فعل به معناى ماضى

١. بطآن، به معناى درنگ و تأخير كرد.

سرعان، وشكان، به معناى شتافت. شتّان، هيهات، به معناى دور شد.

٢. «شتّان» دو فاعل مى‌خواهد و بر دو چيز دلالت مى‌كند: شتّان الزّيدان. گاهى ميان آن دو «ما» و يا «ما بين» اضافه مى‌شود: شتّان ما زيد و عمر. لشتّان ما بين الزّيدين في النّدى.

٣. اگر پس از «هيهات»، «لام» قرار گيرد، زايد است: (هَيْهاتَ هَيْهاتَ لِما تُوعَدُونَ‌).

اسم فعل به معناى مضارع

١. آه، أوّاه: به درد مى‌آيم، أفّ‌: كراهت مى‌ورزم.

٢. بجل، قد، قطّ: كفايت مى‌كند. بخ: شگفت زده مى‌شوم: بد، به: ستايش مى‌كنم.

٣. زه: نيك مى‌شمارم.

٤. وا، واها، وى: اندوهگينم. گاهى به «وى»، «كاف» خطاب ملحق مى‌شود: ويك. گفته‌اند:

«ويك»، خلاصه شدۀ «ويلك» است و «كاف» محلاّ مجرور به اضافه است.

اسم فعل - حالات آن

حكم اسم‌هاى فعل در حالت‌هاى مفرد، مذكّر و فروع آن دو، يكسان است.

١. اگر در آن «كاف» خطاب باشد با اين حالت‌ها صرف مى‌شود: عليك، عليك، عليكما، عليكم، عليكنّ‌.