حركت و افزودن «نون» ساكن در آخر كلمه، طنين و آهنگ ويژه‌اى در هنگام بر زبان آوردن كلمات ايجاد مى‌كنند و معناى مورد نظر را در تركيب جمله‌ها پديدار مى‌سازند. از ويژگى‌هاى حرف و فعل، بناء و نپذيرفتن تنوين است، پس، اسم هر قدر به حرف و فعل شباهت كمترى داشته باشد، اصالت آن در اسميّت بيش‌تر و از نظر تمكّن قوى‌تر است.

امكنيّت داراى چهار حالت است:

١. متمكّن امكن، كه معرب منصرف نيز ناميده مى‌شود: منزل، منزلا، منزل.

٢. متمكّن غير امكن، كه معرب غيرمنصرف نيز ناميده مى‌شود: بيروت، بيروت.

٣. غير متمكّن با تنوين استثنايى، كه مبنى بر تنوين نكره نيز ناميده مى‌شود: سيبويه، صه.

٤. غير متمكّن، كه مبنى نيز ناميده مى‌شود:

حيث، كم، ثلاثة عشر.

إِنْ

حرف جزم، حرف ناسخ و مبنى بر سكون است و محلّى از اعراب ندارد.

١. حرف تأكيد مخفّف از «إنّ‌» است كه غالبا عمل نمى‌كند و خبر مبتدا، با «لام» فارقه همراه مى‌شود: إن زيد لشجاع.

٢. حرف زايدى است كه پس از «ألا» و «ما» مى‌آيد: ما إن أتيت بشىء أنت تكرهه.

٣. حرف شرط است كه دو فعل را جزم مى‌دهد: إن تدرس تنجح.

٤. حرف نفى است: (١) عمل نمى‌كند و غالبا پيش از «إلاّ» مى‌آيد: (إِنْ يَقُولُونَ إِلاّ كَذِباً).

(٢) از اخوات «ما» ى شبيه به «ليس» است و بر سر جمله اسميّه درمى‌آيد و مبتدا را، به عنوان اسم خود، مرفوع مى‌كند و خبر را، به عنوان خبر خود، منصوب مى‌سازد: إن أحد خيرا من أحد.

إنَّ

حرف معنا و مبنى بر فتحه است و محلّى از اعراب ندارد.

١. حرف تأكيد، مشبّه بالفعل و به معناى «أؤكّد» (تأكيد مى‌كنم) است: إنّ الطائر طليق. بر سر جمله اسميّه درمى‌آيد و مبتدا را، به عنوان اسم خود، منصوب مى‌كند و خبر را، به عنوان خبر خود، مرفوع مى‌سازد.

٢. هرگاه به آن «ما» ى كافّه بپيوندد، عمل نمى‌كند: إنّما زيد قائم.

٣. اگر «إنّ‌» مخفّف شود: (١) در صورتى كه همزه مكسور باشد «إن»، بهتر است عمل نكند و بر سر خبر، «لام» ابتدا درمى‌آيد: إن البدر لطالع. (٢) در صورتى كه همزه مفتوح باشد (أن)، اسم آن، ضمير شأن محذوف، و خبرش، جمله است: علمت أن الموت قريب.

أنْ

حرف نصب و مبنى بر سكون است و محلّى از اعراب ندارد.