فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی

فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ١٦٢

حذف كانَ

«كان» در اين موارد، حذف مى‌شود:

١. جايز است با اسم خود پس از «ان» و «لو» شرطيّه، براى تخفيف، حذف شود:

ستجازى إن خيرا و إن شرّا. لا يأمن الدّهر ذو بغى و لو ملكا.

٢. جايز است با اسم و خبر خود پس از «إن» حذف شود، مانند: افعل هذا إمّا لا؛ يعنى «إن كنت لا تفعل غيره». «ما» به جاى «كان»، و «لا» نفى‌كنندۀ خبر است.

٣. واجب است پس از «أن» مصدرى حذف شود و به جاى آن «ما» ى زايد بيايد و اسم و خبر آن باقى بماند: أمّا أنت راضيا رضوّا؛ يعنى «لأن كنت راضيا».

حذف مبتدا

مبتدا در اين موارد حذف مى‌شود:

١. جوازا: (١) اگر قرينه‌اى بر تعيين آن دلالت كند:... المطلوب الأوّل («هذا» در تقدير است). (٢) اگر قرينه‌اى بر حذف آن دلالت كند: (مَنْ عَمِلَ صالِحاً)

ف‌... لنفسه

(عمله).

٢. وجوبا: (١) هرگاه جواب قسم جانشين آن شده باشد: في ذمّتي... لأفعلنّ (يمين).

(٢) اگر خبر آن مصدرى از لفظ خود آن باشد:

... صبر جميل (صبرى). (٣) اگر مستثناى به «لا سيّما» مرفوع باشد: أكرم العلماء لا سيّما...

زيد (هو). (٤) در باب «نعم» و «بئس»، اگر مخصوص، خبر باشد: نعم الرّجل... زيد (هو).

(٥) اگر خبر مبتدا، نعت مقطوع از متبوع آن و مدح يا ذمّ باشد: الحمد للّه... الكريم (هو).

حذف مضاف يا مضافٌ اليه

١. اگر قرينه‌اى بر مضاف دلالت كند، مضاف حذف مى‌گردد و مضاف اليه، اعراب آن را مى‌پذيرد: (وَ سْئَلِ اَلْقَرْيَةَ‌)؛ يعنى أهل القرية.

٢. اگر در جمله دو اسم مضاف باشد، به سبب همانند بودن آن دو در لفظ و معنا مضاف اليه حذف مى‌شود و اسم دوم، عطف بر اسم اوّل محذوف است: جاء شقيق و شقيقة نجيب، در اصل: جاء شقيق نجيب و شقيقته بوده است؛ و اين بهتر است.

حذف مفعولٌ به

شايسته است كه مفعول به در جمله ذكر شود؛ زيرا مقصود، تكميل فايدۀ جمله از نظر معناست، أمّا گاهى مفعول به حذف مى‌شود:

١. اگر قرينه آشكارى بر آن دلالت كند:

(١) جوازا: شرب زيد فسكر؛ يعنى شرب الخمر.

(٢) وجوبا: أفدت و أفادنى الصّديق؛ يعنى أفدته.

٢. براى طلب اختصار: (يغفر اللّه لمن يشاء)؛ يعنى يغفر الذّنوب.

حذف موصول و تعدّد آن

١. گاهى به سبب وجود قرينۀ لفظى، صلۀ موصول حذف مى‌شود: «من رأيته في المكتبة‌؟