فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی

(١)

٥ ص

(٢)

فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ٤٢٢

هَلاَّ

حرف معنا و مبنى بر سكون است و محلّى از اعراب ندارد.

١. حرف تحضيض است و بر سر فعل مضارع درمى‌آيد: هلاّ تعودون عن خطئكم.

٢. حرف تنديم است و بر سر فعل ماضى درمى‌آيد: هلاّ انتبهت الى ما يجري.

هَلُمَّ

اسم فعل به معناى امر: أسرع، است، مبنى بر فتحه است و محلّى از اعراب ندارد. فاعل آن، ضمير «أنت» است كه وجوبا مستتر است.

برخى آن را مانند صيغۀ فعل، صرف مى‌كنند:

هلمّ‌، هلمّا، هلمّوا، هلمّي.

هُمْ

ضمير بارز منفصل و مختص جمع مذكّر غايب، مبنى بر سكون و محلاّ مرفوع است.

١. مبتدا: هم الظّالمون.

٢. فاعل يا نايب فاعل پس از «الاّ» و نفى: ما نجح الاّ هم.

٣. تابع فاعلى كه ضمير متّصل است:

نجحوا هم.

هُما

ضمير بارز منفصل و مختص مثنّاى مذكّر و مونّث غايب، مبنى بر سكون و محلاّ مرفوع است.

١. مبتدا: هما الظّالمان.

٢. فاعل يا نايب فاعل پس از «الاّ» و نفى: ما نجح إلاّ هما.

٣. تابع فاعلى كه ضمير متّصل است: نجحا هما.

همزۀ اصلى

همزۀ موجود در حروف اصلى كلمه است:

أكل، سأل، قرأ.

همزۀ إنَّ

همزه اصلى و مكسور است و در برخى از حالات نيز مفتوح مى‌آيد.

١. در صورتى كه «إنّ‌» و ما بعد آن بتواند تأويل به مصدر رود، بايد همزۀ «إنّ‌» مفتوح شود:

يعجبني أنّك مجتهد - إجتهادك.

٢. اگر «إنّ‌» و ما بعد آن نتواند تأويل به مصدر رود، بايد همزۀ آن مكسور شود: قلت إنّك مجتهد.

٣. اگر هر دو حالت را داشته باشد، مى‌تواند مفتوح يا مكسور شود: أقسم أنّ المتّهم بريء.

همزۀ إنّ - موارد جواز فتحه و كسره دادن آن

در صورتى كه تاويل «انّ‌» و ما بعد آن به مصدر، از جهتى صحيح و از جهتى صحيح نباشد، جايز است كه همزۀ آن، مفتوح يا