فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ٣٧٩
است، مبنى بر فتحه است و محلّى از اعراب ندارد. فاعل آن، ضمير مستتر وجوبى و تقدير آن «أنت» است: مكانك أيّها الجنديّ.
ملحق به اخوات إلاّ
ادوات استثناء، اسم مابعد خود را از حكم ماقبل خود، خارج مىكنند و عبارتاند از:
«بيد»، «لا سيّما»، «لا يكون» و «ليس»: زيد غنىّ بيد أنّه بخيل.
ملحق به أخوات كانَ
«كان» و اخوات آن افعال ناقصاند، بر سر جملۀ اسميه درمىآيند، مبتدا را، به عنوان اسم خود، مرفوع مىكنند و خبر را، به عنوان خبر خود، منصوب مىسازند: كان البرد قارسا. هر فعلى كه به خبر نياز داشته باشد، به اين افعال ملحق مىشود: إرتدّ، استحال، آض، انقلب، تبدّل، تحوّل، حار، راح، رجع، عاد، غدا.
ملحق به اصيل
اسم مشتقى است كه بر صفت مشبّهه دلالت مىكند و بر وزن اسم فاعل يا اسم مفعول ساخته مىشود، امّا همانند آن دو، حدوث معنا را نشان نمىدهد؛ بلكه با قرينهاى بر ثبوت معنا در صاحب خود، دلالت مىكند:
طاهر القلب، محمود المقاصد.
ملحق به افعال پنجگانه
افعال پنجگانه عبارتاند از هر فعل مضارعى كه به ضمير مرفوع بارز - «الف» (مثنى)، «واو» (جمع) و «ياء» (مخاطب مونث) - متّصل شود و پس از آن ضمير، «نون» زايد بيايد: هما يفعلان، انتما تفعلان، هم يفعلون، أنتم تفعلون، أنت تفعلين. ملحق به افعال پنجگانه عبارت است از: هر فعل امرى كه به ضمير مرفوع بارز متّصل شود و «نون» زايد آن حذف گردد: أنتما افعلا، أنتم افعلوا، أنت افعلي. گفته مىشود: اين افعال مبنى بر حذف «نون» اند؛ زيرا به افعال پنجگانه، ملحقاند.
ملحق به افعال قلوب
افعال قلوب، دو مفعول را منصوب مىكنند كه اصل آن دو مبتدا و خبر است: ظننت المدينة قريبة. افعال قلوب، «اخوات ظنّ» نيز ناميده مىشوند. چند فعل، ملحق به افعال قلوباند كه با اين افعال هممعنايند؛ البته با آمدن استفهام، ديگر عمل نمىكنند. اين چند فعل عبارتاند از: أبصر، إستنبأ، تفكّر، سأل، نظر:
(يَسْئَلُونَ أَيّانَ يَوْمُ اَلدِّينِ).
ملحق به بدل شامل
بدل تفصيل به بدل شامل ملحق مىشود.
اين بدل، مجمل پيش از خود را به تفصيل بيان مىكند: مررت بالرّجلين: زيد و سمير. با تقدير گرفتن «هما»، رفع آن جايز است: مررت