وزن‌هاى افعال چهار دسته‌اند: ثلاثى مجرّد، ثلاثى مزيد، رباعى مجرّد، رباعى مزيد. فعل مزيد شامل چند حرف اضافه بر حروف اصلى آن است. در ثلاثى مزيد، يك، دو يا سه حرف زايد و در رباعى مزيد، يك يا دو حرف زايد وجود دارد.

١. وزن‌هاى فعل ثلاثى مزيد عبارت‌اند از:

فعّل، فاعل، أفعل، تفعّل، تفاعل، إنفعل، إفتعل، إفعلّ‌، إستفعل، إفعوعل، إفعوّل و افعالّ‌.

٢. وزن‌هاى فعل رباعى مزيد عبارت‌اند از:

تفعلل، تفعول، تفوعل، تفعيل، إفعنلل، إفعللّ‌.

٣. اين وزن‌ها در هر فعلى نمى‌آيند؛ بلكه كاربرد آن‌ها سماعى است: (١) لازم نيست كه هر فعل مجردى به باب مزيد نيز رفته باشد و لازم نيست كه هر فعلى كه به باب مزيد رفته است. مجرّد آن نيز به كار رفته باشد. (٢) گاهى فعل مجرّد هيچ كاربردى ندارد و تنها مزيد آن به كار مى‌رود. اين موارد در فرهنگ‌هاى زبان عربى آمده است.

مساحت - مقادير

تمييز ذات، ابهام اسم مفرد مذكور در جمله را از ميان مى‌برد و مميّز آن بر مقادير يا عدد دلالت مى‌كند. مقادير عبارت‌اند از:

١. مساحت: لى فرسخ أرضا.

٢. وزن: عندي رطلان عسلا.

٣. كيل: اشتريت مدّين قمحا.

^ اسمى كه پس از اسم‌هاى مقادير قرار مى‌گيرد، چهار وجه دارد: (١) منصوب است، بنابر تمييز بودن، عندي رطل زيتا. (٢) مجرور به اضافه است: عندي رطل زيت. (٣) مجرور با «من» است: عندي رطل من الزّيت. (٤) مرفوع است، بنابر بدل بودن،: عندي رطل زيت.

مستتر

ضمير دو نوع است: بارز و مستتر. ضمير مستتر پس از فعل در تلفّظ و كتابت مخفى مى‌شود، و دو قسم است:

١. مستتر وجوبى؛ هرگاه اسم ظاهر نتواند به جاى ضمير مستتر بيايد، استتار آن وجوبى است. استتار ضمير در فعل با «أنا»، «نحن» و «أنت» واجب است. أكتب؛ فاعل آن، ضمير مستتر و استتار آن واجب است و تقدير آن «أنا» است.

٢. مستتر جوازى؛ هرگاه اسم ظاهر بتواند به جاى ضمير مستتر بيايد، استتار آن جايز است. استتار ضمير در فعل با «هو» و «هى» جايز است: التّلميذ كتب؛ فاعل آن، ضمير مستتر و استتار آن جايز است و تقدير آن «هو» است.

مستثنى

اسمى است كه پس از «الاّ» واقع مى‌شود و از حكم مجموعۀ پيش از حرف استثناء خارج مى‌شود.

١. نصب مستثنى در استثناء منقطع موجب