ضميرى است كه به جاى اسم سابق بدل از گوينده مى‌آيد. ضمير دو نوع است: مفرد و جمع، كه بدون هيچ تغييرى در لفظ، بر مذكّر و مؤنّث يكسان دلالت مى‌كنند. ضمير متكلّم، شامل اين موارد است:

١. ضمير منفصل: (١) در محلّ رفع: أنا، نحن. (٢) در محلّ نصب: إيّاى، إيّانا.

٢. ضمير متّصل: (١) در محلّ رفع: تاء، نا.

(٢) در محلّ نصب و جر: ياء و نا.

متمكّن امكن

اسم معرب منصرف است. معرب است؛ زيرا آخر آن با تغيير موقعيت آن در جمله و به سبب تغيير عامل، تغيير مى‌كند. منصرف است؛ زير آخر آن تنوين مى‌گيرد و تمام حركات اعراب در آخر آن ظاهر مى‌شود. اصل در اسم، معرب بودن آن است؛ زيرا با تغيير عوامل، معانى مختلف پيدا مى‌كند. اسم‌هاى معرب منصرف عبارت‌اند از:

١. مصدر: فرح.

٢. اسم‌هاى مشتق: (١) اسم فاعل: عالم.

(٢) اسم مفعول: مجهول. (٣) صفت مشبّهه:

عظيم. (٤) صيغۀ مبالغه: رسّام.

(٥) افعل تفضيل: أعلم. (٦) اسم مكان:

مكتب. (٧) اسم زمان: مغرب. (٨) اسم آلت:

مفتاح.

٣. اسم جنس: إنسان.

٤. اسم علم (با شروطى): فارس.

٥. اسماء خمسه: أبو.

٦. برخى از اعداد: ثلاثة.

٧. برخى از كنايات: فلان.

٨. برخى از ظروف:... وقتا.

متمكِّن در اسم بودن

امكنيّت، اصل در مناسبت علامت‌هاى اسم است و بر اعراب و تنوين استوار است. از ويژگى‌هاى حرف و فعل، بناء و نپذيرفتن تنوين است، پس هر چقدر اسم به حرف و فعل شباهت كمترى داشته باشد، اصالت آن در اسم بودن و تمكّن آن بيش‌تر و شديدتر است:

منزل، منزلا، منزل. اسم پنج علامت دارد و هرگاه يكى از آن‌ها در كلمه‌اى باشد، دليل اسم