فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ٣١٢
كتابتهاى خاص
١. همزة: (١) «ؤ»؛ همزه با ضمّه به صورت «واو» نوشته مىشود: مسؤول.
(٢) «ؤ»؛ همزه با فتحه به صورت «واو» نوشته مىشود: سؤال. (٣) «ؤ»؛ همزه با سكون به صورت «واو» نوشته مىشود: سؤل. (٤) «إ»؛ همزه با كسره به صورت «الف» نوشته مىشود: إذن. (٥) «أ»؛ همزه با ضمّه به صورت «الف» نوشته مىشود: أذن. (٦) «أ»؛ همزه با فتحه به صورت «الف» نوشته مىشود: أذان. (٧) «أ»؛ همزه با سكون به صورت «الف» نوشته مىشود: مأذونيّة.
(٨) «ئ»؛ همزه با كسره به صورت «ياء» نوشته مىشود: ذئب. (٩) «ئا»؛ همزه با فتحه به صورت «ياء» نوشته مىشود: ذئاب.
(١٠) «ئ»؛ همزه با سكون به صورت «ياء» نوشته مىشود: ذئبة.
٢. «تاء» مربوطه (ة): كرة.
٣. «لام الف» در «لا» به صورت «لا» نوشته مىشود: كلام.
٤. «واو»؛ «واو» ساكن پس از ضمّه: طول.
٥. «الف»؛ «الف» ساكن پس از فتحه:
مال؛ و الف مقصوره: سلمى.
٦. «ياء»؛ «ياء» ساكن پس از كسره: جيل.
كتابت همزه
كتابت همزه متفاوت است؛ چنانكه گويى قاعده و قانونى ندارد.
١. در ابتداى كلمه: (١) به صورت «الف» نوشته مىشود: اذا، أجرة، أخذ. (٢) همچنين اگر پيش از آن حروف ديگرى قرار گيرد: بأبى، لافضل. مواردى مانند لئلاّ، لئن، به سبب كثرت استعمال به صورت «الف» نوشته نشده و نادر است. (٣) همزۀ وصل اگر پس از «فاء»، «واو» و «لام» قرار گيرد، حذف مىشود: فأتنى، و أذن لى، للرّجل.
٢. اگر همزۀ متحرّك در وسط كلمه قرار گيرد و ما قبل آن هم متحرّك باشد، به صورت حرف متجانس با حركت قوىتر نوشته مىشود و ترتيب آن چنين است: (١) كسره با قوّت درجۀ يك: سئل، يئس، بئر. (٢) ضمّه با قوّت درجۀ دو: يلجؤون، رؤوف، سؤدد.
(٣) فتحه با قوّت درجۀ سه: سأل، كأس، مرأى.
(٤) همزۀ مفتوح حالتهاى متفاوتى دارد:
ماقبل آن، «الف» ساكن است: تساءل، قراءة؛ ماقبل آن، «واو» ساكن است: مروءة، سوءى؛ ماقبل آن، «ياء» ساكن است: بيئة؛ مابعد آن، «ياء» ساكن است: بنائين، جزئين؛ ما بعد آن، «الف» ساكن است: قرآن، استقصاآت.
٣. در آخر كلمة: (١) همزه به صورت حرف متجانس با حركت ما قبل خود نوشته مىشود: ظمئ، جرؤ، قرأ، نشء. (٢) اگر همزه داراى تنوين فتحه باشد، حالتهاى متفاوتى دارد: ما قبل آن، حرف «ياء» است: بريئا، شيئا؛ ما قبل آن، «الف» است: سماء، أصدقاء؛ و ما قبل آن، كسره، ضمّه، فتحه و