فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی

فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ٢٥٣

علّه است.

٢. تصريف فعل معتلّ‌، تابع احكام مخصوصى است كه عبارت‌اند از: (١) معتلّ الفاء يا مثال: وصل. (٢) معتلّ العين يا أجوف: قال.

(٣) معتلّ اللاّم يا ناقص: بقى. (٤) معتلّ الفاء و اللاّم يا لفيف مفروق: وفى. (٥) معتلّ العين و اللاّم يا لفيف مقرون: طوى.

عَلَى

حرف معنا و مبنى بر سكون است و محلّى از اعراب ندارد، و حرف جرّ است و اسم ظاهر و ضمير را مجرور مى‌كند.

١. حرف استدراك: لم أذهب لزيارتك على أنّى كنت راغبا فى ذلك.

٢. حرف تعليل و به معناى «لام»: صاحبتك على أنّك وفىّ‌.

٣. حرف تأكيد: حقيق علىّ ألاّ (أَنْ لا) أَقُولَ عَلَى اَللّهِ إِلاَّ اَلْحَقَّ‌.

٤. حرف شرط: أعطانى ألف دينار على أن أمدحه.

٥. حرف ظرفيّت و به معناى «فى»: كان ذلك على عهد المأمون.

٦. گاهى اسم مبنى و محلاّ مجرور مى‌آيد:

سقط من على السّطح؛ يا در تركيب اسم فعل درمى‌آيد: عليك نفسك؛ يعنى تدبّر.

عَلَيْكَ نَفْسَكَ

اسم فعل، منقول از حرف جرّ، به معناى:

تدبّر، و مبنى بر فتح است و محلّى از اعراب ندارد. فاعل آن، ضمير مستتر وجوبى و «أنت» در تقدير است.

عَمَّ

جار و مجرور است و از حرف جرّ «عن» و اسم استفهام «ما»، تركيب شده است، ولى «الف» آن محذوف است: عمّ تبحثون‌؟

عَمّا

كلمه‌اى است كه از «عن» و «ما» تشكيل شده است.

١. جار و مجرور است: عرفت عمّا تتكلّم. از حرف جرّ «عن» و «ما» ى اسم موصول، تشكيل شده است.

٢. دو حرف است: عمّا قريب أذهب. از حرف جرّ «عن» و «ما» ى زايد، تشكيل شده است و «ما» ى زايد، حرف جرّ را از عمل باز نمى‌دارد.

عِماد يا ضمير فصل

ضمير رفع منفصل است: هو، أنت، أنا...، براى تمييز خبر از تابع، ميان مبتدا و خبر فاصله مى‌افكند: زيد هو الكريم، و «عماد» ناميده مى‌شود؛ زيرا در تعيين خبر و توضيح مبتدا به آن تكيه و اعتماد مى‌شود.

عمدۀ (اركان) جمله

جمله از عمده (ركن) و فضله (غير ركن) تشكيل مى‌شود. عمده، اساس و پايۀ تركيب