فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی

فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ٢٥١

عَلَم

اسم علم متصرّف، به يك فرد از افراد جنس خود اختصاص دارد. اسم‌هاى علم عبارت‌اند از:

١. اسم علم مفرد: سمير، مكحول، تميم.

٢. اسم علم مركّب: عبد اللّه، بيت لحم، تأبّط شرّا.

٣. اسم علم جنسى: ذؤالة، بنت، طبق، سبحان، أكتع.

٤. كنيه: أبو فارس، أم كلثوم.

٥. لقب: الشّنفرى، الرّشيد.

عَلَم جنسى

بر تمام افراد جنس خود دلالت مى‌كند و به چهار نوع تقسيم مى‌شود:

١. حيوانات غير اهلى: أبو جعدة و ذؤالة براى گرك؛ أمّ عريط براى عقرب.

٢. بعضى از حيوانات اهلى: أبو المضاء براى اسب؛ أبو أيّوب براى شتر؛ بنت طبق براى لاك‌پشت.

٣. امور مشخّص: سبحان: علم براى تسبيح كردن؛ أمّ قشعم: علم براى مرگ؛ فجار: علم براى فسق و فجور.

٤. همۀ الفاظ تأكيد معنوى و الفاظى كه به الفاظ اصلى ملحق مى‌شوند: كلّ‌، أجمع، أبتع، أكتع.

عَلَم مركّب

اسم علمى است كه از دو كلمه يا بيش‌تر تشكيل شده، و سه قسم است:

١. مركّب اضافى؛ از مضاف و مضاف اليه تشكيل شده است: عبد العزيز، عبد اللّه.

٢. مركّب مزجى؛ از دو كلمه تشكيل شده و به صورت يك كلمه درآمده است: بعلبكّ‌، بيت لحم.

٣. مركّب اسنادى؛ از مسند و مسند اليه تشكيل شده است: فتح اللّه، تأبّط شرّا.

عَلَم مركّب - اعراب آن

١. مركّب اضافى؛ جزء نخست آن، بر حسب موقعيّت خود در جمله، معرب، و جزء دوم آن مجرور به اضافه است: جاء عبد اللّه، رأيت عبد اللّه، مررت بعبد اللّه.

٢. مركّب مزجى؛ جزء نخست آن، مبنى بر فتحه و جزء دوم آن، معرب و غير منصرف است: أعجبتنى بيت لحم، زرت بيت لحم، أقمت فى بيت لحم. اما اگر به «ويه» ختم شود، مبنى بر كسره است: سيبويه.

٣. مركّب اسنادى؛ به حالت پيش از علم بودن باقى مى‌ماند، اعراب آن در تقدير است و حركت حكايت، مانع ظهور آن مى‌شود: جاء تأبّط شرّا، رأيت تأبّط شرّا، مررت بتأبّط شرّا.

عَلَم مفرد

اسم علم است و از يك كلمۀ معرب تشكيل شده است. علم مفرد سه نوع است:

١. افراد انسان و افراد اجناسى كه داراى عقل و ادراك‌اند، مانند فرشتگان و جنّ‌: علىّ‌،