٢. اگر ماضى، ثلاثى باشد، فاء الفعل آن ساكن مى‌شود و عين الفعل آن، حركت ضمّه، فتحه و يا كسره مى‌پذيرد. اين موارد در فرهنگ‌هاى زبان عربى، به تفصيل، آمده است.

٣. اگر ماضى، غير ثلاثى باشد: (١) و در آغاز آن «تاء» زايد آمده باشد، ما قبل آخر آن، بدون تغييرى در حروف و حركات مى‌ماند:

تدحرج، يتدحرج. (٢) و اگر چنين نباشد، ما قبل آخر آن، مكسور مى‌شود و همزۀ زايد آن - اگر موجود باشد - حذف مى‌گردد: انطلق ينطلق.

صيغۀ مبالغه

اسم مشتق به معناى اسم فاعل است و بر فراوانى وصف در موصوف دلالت دارد.

١. مى‌توان صيغۀ فاعل را، كه صيغۀ اسم فاعل از مصدر فعل ثلاثى است، به صيغۀ ديگرى تغيير داد كه بيانگر كثرت و مبالغه باشد: زارع اسم فاعل است و اين معنا را مى‌رساند كه كسى كشاورزى مى‌كند؛ زرّاع اسم مبالغه است و بيانگر كثرت و مبالغه در كار كشاورزى است.

٢. صيغۀ فاعل، در معناى مجرّد خود، بر قوّت و ضعف و زيادى و كمى دلالت ندارد، ولى صيغۀ «فعّال» بر زيادى و مبالغه در آن معناى مجرّد دلالت دارد. آن‌چه در زارع گفته شد در موارد زير نيز گفته مى‌شود: ناظم نظّام، صانع صنّاع، خائض خوّاض.

٣. صيغه‌هاى مبالغه از ثلاثى، و گاهى نيز از غير ثلاثى، ساخته مى‌شوند، و همۀ آن‌ها سماعى‌اند: (١) از ثلاثى: حذر، صدّيق، علاّمة.

(٢) از غير ثلاثى: معطاء. (٣) برخى وزن‌هاى نادر: محرب، فاروق، مجذامة.

٤. به آخر برخى از وزن‌ها «تاء» افزوده مى‌شود كه براى مبالغه است و براى تأنيث نيست: ضحكة، فروقة، علاّمة. دو مورد مسكينة و ميقانة شاذّ (خلاف قاعده) هستند.