محلّى از اعراب ندارد. بر وزن «فعال» و از فعل ثلاثى تامّ متصرف ساخته مى‌شود و به معناى فعل امر: اسمع است، فاعل آن، ضمير مستتر وجوبى و «أنت» در تقدير است.

سَماعِى

آن‌چه كه در آن قانون كلّى و مشتمل بر جزئيات ذكر نشده باشد، سماعى است و بستگى به شنيدن از اهل زبان دارد. مهم‌ترين وزن‌ها و صيغه‌هاى سماعى، به عنوان مثال - و نه از باب حصر - چنين‌اند:

١. صيغۀ اسم مجرّد: (١) ثلاثى: فعل، شمس. (٢) رباعى: فعلل، جعفر. (٣) خماسى:

فعلّل، سفرجل.

٢. مصدر مجرّد: (١) ثلاثى: فعل، شرب، (٢) رباعى: فعللة و فعلال؛ دحرجة و دحراج.

٣. اسم‌هاى مشتقّ‌: (١) صفت مشبّهه:

فعلان، غضبان. (٢) صيغۀ مبالغه: فعّيل، صدّيق.

(٣) اسم مكان و زمان: مقبرة، مشرقة. (٤) اسم آلت جامد: منجنيق، ترتبيك.

٤. جمع مؤنّث سالم: إصطبلات، حمّامات.

٥. جمع مكسّر: (١) جمع قلّة: أفعل، أنفس.

(٢) جمع كثرت: فعلاء، بخلاء. (٣) جمع الجمع: أفاضلون، سادات.

٦. برخى از مصدرهاى ثلاثى غير ميمى كه جانشين صفت باشند و به آن ملحق شوند، سماعى‌اند: ثقة، عدل.

٧. فعل ثلاثى مزيد: خدم، أخدم، اختدم، استخدم.

٨. فعل رباعى مزيد: زمجر، تزمجر، ازمجرّ.

سَمْعاً

مفعول مطلق براى فعل محذوف است:

سمعا و طاعة و نصب آن به فتحه است.

سَمَّى

١. برخى از فعل‌ها دو مفعول را منصوب مى‌كنند كه اصل آن دو، مبتدا و خبر نيست: كسا أخوك الفقير ثوبا. گروه ديگرى از افعال نيز دو مفعول را منصوب مى‌كنند و به جاى مفعول دوم آن‌ها مى‌توان جار و مجرور نهاد. سمّيته زيدا - بزيد.

٢. اين افعال عبارت‌اند از: اختار، استغفر، أمر، دعا، زوّج، سمّى، صدق، كنّى، كال.

سِنون - همانندهاى آن

هر كلمۀ ثلاثى‌اى است كه «لام» آن حذف شود به جاى آن «تاء» تأنيث بيايد و شكل آن شكسته نشود.

١. اين باب، مانند جمع مذكّر سالم است، گرچه تمام شروط آن را ندارد. الفاظ اين باب، محدود است و مهم‌ترين آن‌ها چنين است:

مئة، مئون؛ كرة، كرون؛ ظبة، ظبون؛ عضة، عضون؛ عزة؛ عزون، ثبة، ثبون.

٢. جايز است كه اعراب آن با حركات ظاهر در «نون» باشد. در اين صورت لازم است قبل