فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ٢٠٣
ز
ز، زاى
حرف مبنى، شمسى، صحيح، و در حساب ابجد، معادل عدد ٧ است. اين حرف، جزو حروف نقطهدار، داراى استفال و رخوت و نيز حرف صفير است.
زَعَمَ
١. فعل متعدّى دو مفعولى و از افعال قلوب است و براى افادۀ رجحان و برترى به كار مىرود. پس از گرفتن فاعل، بر سر جملۀ اسميّه درمىآيد و مبتدا و خبر را، به عنوان دو مفعول خود، منصوب مىكند: زعمتنى شيخا.
٢. اگر معناى رجحان و برترى نداشته باشد، فعل متعدّى يك مفعولى است: زعم أنّه ثرىّ.
٣. افعال رجحان عبارتاند از: جعل، حجا، حسب، خال، زعم، ظنّ، عدّ، هب. اين افعال، «اخوات ظنّ» ناميده مىشوند.
زمان حاضر
زمان حاضر بر عملى دلالت دارد كه در حال سخن گفتن از آن حاصل مىگردد و صيغههاى آن عبارتاند از:
١. فعل ماضى با انشاء، براى زمان حاضر به كار مىرود: بعتك الدّار.
٢. فعل مضارع: يأكل، يذهب، كه با «لام» ابتداء، «ليس» و «ما» ى نافيه، براى زمان حاضر به كار مىرود: إنّ الأستاذ ليشرح الدّرس؛ ليس أرضى عنك؛ ما أعطيك ما طلبت.
زمان فعل
فعل، لفظى است كه بر حالتى يا ايجاد كارى در زمان ماضى، حاضر و يا مستقبل دلالت كند.
١. زمان ماضى بر عملى دلالت مىكند كه پيش از سخن گفتن دربارۀ آن، حاصل شده باشد: كتب.
٢. زمان حاضر بر عملى دلالت مىكند كه هنگام سخن گفتن دربارۀ آن، واقع مىشود:
يكتب.
٣. زمان مستقبل بر عملى دلالت مىكند كه پس از سخن گفتن دربارۀ آن، واقع مىشود:
سيكتب.