اسم اشاره براى مثنّاى مذكّر بعيد است و براى عاقل و غير عاقل به كار مى‌رود. مبنى بر «الف» و محلاّ مرفوع است: اقترب ذانّك الرّجلان. اين اسم، از اسم اشارۀ «ذانّ‌» و «كاف» خطاب، تركيب شده است.

ذلِكَ

اسم اشاره براى مفرد مذكّر بعيد است و براى عاقل و غير عاقل به كار مى‌رود، مبنى بر فتحه و بر حسب موقعيّت خود در جمله، محلاّ مرفوع، منصوب و يا مجرور است: اقترب ذلك الرّجل، رأيت ذلك الرّجل، مررت بذلك الرّجل. اين اسم از اسم اشارۀ «ذا»، «لام» بعد و «كاف» خطاب، تركيب شده است.

ذُو

اسم جنس و از اسماء خمسه است. اين اسم‌ها دو حرفى‌اند و حرف سوم آن‌ها حذف شده است: أب، أخ، حم، فو، ذو كه به معناى «صاحب» است.

١. هريك از اسماء خمسه: (١) به جاى ضمّه، با «واو» مرفوع مى‌گردد: جاء ذو المال.

(٢) به جاى فتحه، با «الف»، منصوب مى‌گردد:

رأيت ذا المال. (٣) به جاى كسره، با «ياء» مجرور مى‌گردد: مررت بذى المال. البته، اين در صورتى است كه به حرفى غير از «ياء» متكلّم اضافه شود، وگرنه با حركات، اعراب مى‌پذيرد.

٢. از اسماء دائم الاضافه است و فقط به اسم جنس ظاهر غير وصفى يا مصدر اضافه مى‌شود: والدى ذو فضل. «ذات»، «ذوو»، «ذوات»، «أولو» أولات» مانند «ذو» هستند.

البته «ذوو» به ندرت به ضمير هم اضافه مى‌گردد.

٣. نزد برخى از قبايل عرب - بنى طيّىء، اسم موصول، و به معناى «الّذى» است: جاء ذو تكلّم، مبنى بر سكون، فاعل و محلاّ مرفوع است، ولى كاربرد آن اندك است.

ذِهِ

اسم اشاره براى مفرد مؤنث قريب است و