فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ١٨٧
واجب است: إنّ في الدّار صاحبها. (٤) اگر اسم با «لام» ابتداء همراه باشد، تقديم خبر واجب است: (إِنَّ فِي ذلِكَ لَعِبْرَةً).
٣. «لام» ابتداء كه مزحلقه ناميده مىشود در صورتى بر سر خبر درمىآيد كه خبر:
(١) پس از اسم درآيد و مثبت باشد: إنّ زيدا لعالم. (٢) ماضى جامد باشد: إنّ زيدا لنعم الرّجل. (٣) مضارع همراه با «قد» يا بدون آن باشد: إنّك لتقول الحقّ. (٤) پيش از آن ضمير فصل باشد: إِنَّ هذا لَهُوَ الحقّ.
خبر - جمله
اصل در جملۀ خبر اين است كه خبريّه و به نيابت از مفرد، محلاّ مرفوع باشد. جملۀ خبر مىتواند:
١. جملۀ اسميّه باشد: الظّلم مرتعه وخيم.
٢. جملۀ فعليّه باشد: العلم يرفع قدر صاحبه. و جملۀ شرطيّه نيز ملحق به جملۀ فعليّه است: اللّه إذا أطعته يوفّقك؛ نحويان در اينكه خبر شرط است و نه جواب، اختلاف دارند.
٣. گاهى خبر، جملۀ انشائيه است: الشّرّ لا تقربه، و اين نوع خبر آوردن، ضعيف است.
خبر - شبه جمله
شبه جمله، ظرف و مضاف اليه يا جار و مجرور متعلّق به فعل و يا وصف محذوف است.
بنابراين خبر در شبه جمله، در حقيقت، فعل و يا اسم محذوف است: التّلميذ في المدرسة؛ يعنى استقرّ يا كائن.
١. اگر محذوف، فعل فرض شود خبر، همانند جمله خواهد بود.
٢. اگر محذوف، اسم فاعل فرض شود خبر، همانند مفرد خواهد بود.
٣. اگر متعلّق ظرف يا جارّ، بر وجود مطلق - كان، كائن - دلالت كند، حذف آن به سبب مفيد نبودن ذكر آن، واجب است: الورقاء فوق الشّجرة، و اگر بر وجود مقيّد به صفتى دلالت كند، ذكر آن واجب است: الورقاء مغرّدة فوق الشّجرة؛ تا زمانى كه چيزى بر آن دلالت نكند:
الفارس فوق الجواد - يعنى راكب. در شبه جملۀ خبرى، ظرف، منصوب و در محلّ رفع خبر و جار و مجرور نيز در محلّ رفع خبر است.
خبر - شرط وجوب
هرگاه مبتدا سبب خبر باشد، به منزلۀ اسم شرط است و خبر به منزلۀ جواب آن است.
١. مبتدا در اين موارد صلاحيت دارد كه سبب خبر باشد: (١) اسم موصول: الّذى يسألنى فله دينار. (٢) نكرۀ موصوفه: صديق حولك في الشدّة فهو جدير بالثّناء.
٢. اگر خبر پس از مبتدا بيايد، در آمدن «فاء» جزاء بر سر آن جايز است؛ همانگونه كه بر سر جواب نيز درمىآيد: الذى تأتونه من خير فهو ذخر لكم.