فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی

فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ١٨٣

شده است: أب، أخ، حم، فو، ذو. هريك از اسماء خمسه:

١. به جاى ضمّه، با «واو»، مرفوع مى‌شود:

جاء حموك.

٢. به جاى فتحه، با «الف»، منصوب مى‌شود: رأيت حماك.

٣. به جاى كسره، با «ياء» مجرور مى‌شود:

مررت بحميك. البته، اين در صورتى است كه به حرفى غير از «ياء» متكلّم اضافه شود، وگرنه با حركات، اعراب مى‌پذيرد.

حَىَّ

اسم فعل و به معناى امر: أقبل و مبنى بر فتحه است و محلّى از اعراب ندارد: حىّ على الصّلاة.

فاعل آن، ضمير مستتر وجوبى است و تقدير آن «أنت» است.

اين كلمات نيز در همين معنا آمده است:

حيّهل، حىّ هلا، حىّ هلا.

حَيْث

ظرف مكان، مبنى بر ضمّه، محلاّ منصوب و متصرّف است؛ يعنى به صورت ظرف و غير ظرف به كار مى‌رود.

١. غالبا به جملۀ فعليّه اضافه مى‌گردد:

نزلت حيث نزل الأمير.

٢. اگر پس از آن مفرد بيايد، به جملۀ اسميّه اضافه مى‌گردد: اجلس حيث خالد؛ «خالد» مبتدا و خبر آن محذوف است.

٣. گاهى با «من» يا «إلى» و در موارد كم‌تر با «باء» يا «فى» مجرور مى‌گردد: عد من حيث أتيت أو إلى حيث كنت.

حيثُما

اسم شرط، مبنى بر سكون، محلاّ منصوب و مفعول فيه است و دو فعل را جزم مى‌دهد:

حيثما تسقط تثبت. از ظرف مكان «حيث» و «ما» ى زايد تركيب شده است.

حينَ

ظرف زمان است:

١. معرب، مفعول فيه و منصوب است:

سأزورك حينا.

٢. اسم مضاف است: (١) اگر به فعل ماضى اضافه شود، مبنى بر فتحه است: على حين عاتبت المشيب على الصّبا... (٢) اگر به فعل مضارع اضافه شود، معرب و منصوب است: على حين أعاتب المشيب؛ همچنين اگر به مفرد اضافه شود: ذهبت حين المغرب.

حينئِذٍ

ظرف زمان است و تركيب شده است از:

حين، مفعول فيه، منصوب و مضاف؛ و إذ، كه مضاف‌اليه و مبنى بر سكون مقدّر است؛ زيرا جاى آن را تنوين عوض، اشغال كرده است:

ذهبت و حينئذ جاء سمير.