فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی - دحداح، انطوان - الصفحة ١٦٤
حرف أبجد
حروف ابجد حروفى هستند كه براى حساب ابجد (جمّل) تركيب شدهاند و نخستين لفظ آنها «أبجد» است. تعداد آنها ٢٨ حرف است: ا، ب، ج، د (أبجد) ه، و، ز (هوّز) ح، ط، ى، (حطّى) ك، ل، م، ن (كلمن) س، ع، ف، ص، (سعفص) ق، ر، ش، ت (قرشت) ث، خ، ذ (ثخذ) ض، ظ، غ (ضظغ).
حرف ابهام
حرف معناست و براى بيان كلامى به كار مىرود كه احتمال معانى گوناگون دارد. حرف «ما» براى ابهام است: جئت لأمر ما.
حرف استثناء
حرف معناست و اسم پس از خود را از حكم ما قبل خود خارج مىكند. حروف استثناء شش حرف است:
١. «إلاّ»: جاء التّلاميذ إلاّ سميرا.
٢. «أو»: يعاقب المذنب أو تظهر براءته.
٣. «حتّى»: ليس الإحسان جودا حتّى تحسن بكلّ ما تملك.
٤. «حاشا»، «خلا»، عدا: كذب القوم حاشا زيد و خلاه و عداه.
حرف استدراك
حرف معناست و حكمى را به ما بعد خود نسبت مىدهد كه مخالف ما قبل خود است، يا گمان ثبوت چيزى را برطرف مىكند. حروف استدراك عبارتاند از:
١. «على»: لم أذهب لزيارتك على أنّى كنت راغبا في ذلك.
٢. «كأنّ»: كأنّى بالشّتاء مقبل.
٣. «لكن»: ذهب زيد و لكن خالد باق.
٤. «لكنّ»: زيد شجاع لكنّه بخيل.
حرف استفتاح
حرف معناست و براى طلب مستقيم آنچه گفته مىشود، به كار مىرود و بر تحقق ما بعد خود دلالت مىكند. دو حرف، نشانۀ استفتاح است:
١. «ألا»: ألا انّهم هم الظّافرون.
٢. «أما»: أما و اللّه لأعاتبنّه.
حرف استفهام
حرف معناست و براى فهميدن، تصوّر و تصديق به كار مىرود. حروف استفهام سه حرف است:
١. همزه: أفى البيت زيد؟
٢. «ما»: ما رأيك؟
٣. «هل»: هل جاء زيد؟
حرف استقبال
حرف معناست و زمان محدود حال را به زمان گستردۀ مستقبل، تبديل مىكند. دو حرف، نشانۀ استقبال است:
١. «سين»: سأعود.